.
افراد مرتبط با میز خدمت
موقعیت استان قزوین

استان قزوین

تاریخچه
کاوش ها و یافته های باستان شناسی در دشت قزوین، نشانگر مرحله یکجانشینی و کشاورزی در هزاره هفتم قبل از میلاد و برخورداری ساکنان آن از صنایع اولیه و نظام اجتماعی است. منازل مسکونی ، معبد ، کارگاه های صنعتی ، اشیای زینتی ، مجسمه ها ، انبارهای غلات و... از تمدن دیر پای مردمان این ناحیه در هزاران سال پیش حکایت دارند . قزوین را در نوشته های قدیم اروپاییان شهر باستانی " آرساس " یا " آرساسیا " و در تاریخ یونان شهر قدیمی " راژیا " نامیده اند . قرار گرفتن آن بر سر راه " جاده ابریشم " سرنوشت قزوین را با فراز و فرودهای تلخ و شیرین گره زده است.
منطقه کاسپین که از روزگاران پیشین،سرزمینی آ‌باد و پرجمعیت بود، در زمان ساسانی رونقی دیگر یافت و با بنای شهرستان شاپوری- که آن را شادشاپور نیز می خواندند
چهره ای متفاوت پیدا کرد و به خاطر موقعیت ویژه اش، پذیرای نظامیان و جنگاوران سلحشور هم شد و از قلعه و برج و بارویی مستحکم برخوردار گشت.
روند شهرسازی و گسترش مناطق مسکونی در قزوین، پس از ورود اسلام به این سرزمین در سال
24 هجری شتابی دو چندان گرفت و در مدتی کوتاه به عنوان “ باب الجنه” یا “ دروازه بهشت” نامیده شد.
به روایت بلاذری در فتوح البلدان سعیدبن عاص بن امیه در سالهای پیش از
35 هجری قزوین را “ شهری استوار و آباد” می کند و ورود چهار هزار تن از مسلمانان به فرماندهی ربیع بن خثیم در سال 36 هجری با فرمان امیرالمومنین علی(ع) سیمای قزوین را دگرگون می سازد.
اقدام محمدبن سنان عجلی در حدود سال
90 هجری گام بزرگ دیگری در توسعه شهر محسوب می شود و زمینه ساز ساخت دو شهرک مهم “ مبارکیه و مدینه موسی “ در کنار شهر کهن قزوین در سالهای پیش از 169 هجری می گردد. به دنبال سفر هارون الرشید در سال 192 هجری به ایران و مشاهده پاکبازی مردمان شهر، به دستور وی مسجد جامع عتیق قزوین بنا شده، بارویی گرداگرد شهرک های اقماری پیرامون قزوین کشیده می شود و چنان که ابن فقیه همدانی و رافعی گزارش کرده اند، کلان شهر قزوین شکل می گیرد.
وسعت شهر قزوین در سال
253 هجری را می توان از روایت تاریخ گزیده دریافت که پس از برکشیدن حصار شهر توسط موسی بن بوقا، دارای دویست و شش برج و هفت دروازه بوده است.
تعمیر باروی شهر در سال
373 هجری به وسیله صاحب بن عباد وزیر دانشمند آل بویه و بنای صاحب آباد در شمال شرقی شهر، بازسازی آن در سال 411 توسط امیر شریف ابوعلی جعفری، اقدامات گسترده عمرانی امیر خمارتاش عمادی در دهه نخستین سده ششم و ساخت باروی تازه ای از آجر به سال 527 نشان از توسعه دائمی شهر دارد .
انتخاب الموت به عنوان مرکز اسماعیلیان نزاری و چالش های فرهنگی ، سیاسی و نظامی مربوط به آن ، منطقه قزوین را حدود
200 سال به کانون اصلی رویدادهای مهم کشور تبدیل کرد و بارها شاهد لشکر کشی های میلیونی و آثار ویرانگر آن بود . هرچند امیران سلجوقی ناگزیر از فعالیت های عمرانی نیز بودند و آثار پراکنده سلجوقی در جای جای استان نشانگر این نکته و گسترش قزوین در قرن ششم هجری است .
مولف “ آثار البلاد” قزوین را در آغاز قرن هفتم
پیش از حمله مغول چنین توصیف کرده است: “ شــهری بسیــار بزرگ و پر جمعیت است. در دشتی بسیار پهناور و هموار بنا شده و مهندسان در بنای شهر نقشه ای کشیده اند که نظیرش وجود ندارد. زیرا دو شهر است یکی در آغوش دیگری آرمیده. شهر کوچک را که در وسط قراردارد شهرستان می نامند که برای خود دروازه و بارو دارد. شهر بزرگتر که پیرامون شهرستان واقع شده دارای برج و باروی دیگری است. باغستان ها و تاکستان ها گرداگرد باروی خارجی شهر دوم را فراگرفته و پس از آن کشتزارهای سرسبز دو شهر را در بر دارد و دو رودخانه دیزج و ارنزک از آن می گذرد”.
وسعت این شهر در هنگامه حمله ویرانگر مغول به ایران به حدی رسیده که به گزارش مستوفی در ظفرنامه افزون از یک میلیون نفر جمعیت داشته است. شهر قزوین در دوره ایلخانی پس از رکودی نسبی دوباره زندگی خود را باز می یابد و چنان که جهانگردان آورده اند در زمان تیموریان پس از سمرقند بزرگترین و آبادترین شهر ایران بوده است.
انتخاب قزوین به عنوان تختگاه صفویان در قرن دهم علاوه بر بازنمایی اهمیت شهر، دوره درخشانی از عمران و توسعه شهری را رقم می زند که درآثار سفیران و بازرگانان غربی که به ایران آمده اند مشهود است. طراحی و ساخت نخستین خیابان ایرانی ، چهارباغ ها، میدان ها، کاخ ها، مدارس، مساجد، بوستان های شهری و
که به الگویی برای شهرسازی در سراسر ایران تبدیل شد از این شهر آغاز می گردد. حتی انتقال پایتخت در قرن یازدهم نیز رنگ فراموشی به آن نمی زند و تا پایان دوره افشاریان شاهد سازه های فراوانی در جای جای شهر هستیم که عمارت باشکوه ایوان نادری از آن جمله است.
در سراسر دوره قاجاریه، قزوین به عنوان یک منطقه حاکم نشین مستقل مرتبط با پایتخت مطرح بود و با وجود رکود نسبی اقتصاد و فرهنگ در آن دوره از اندک مراکز پر رونق و تپنده ایران به شمار می رفت.
پایداری قهرمانانه مردم این سامان در برابر هجوم سپاه خونخوار مغول و یورش ویرانگر تیمور، به ویژه وارد کردن نخستین شکست به مهاجمان افغانی در دشت قزوین پس از سقوط اصفهان از نقش انکار ناپذیر قزوینیان در تاریخ ایران حکایت دارد . مشارکت مردم قزوین در نهضت ضد استبدادی مشروطه سر آغاز فصل نوینی در تاریخ معاصر کشور ماست که تا انقلاب اسلامی تداوم می یابد.
پس از بی مهری های دهه دوم و سوم در چهاردهمین سده خورشیدی و تخریب بناهای شکوهمندی همچون ایوان و حیاط نادری، عمارت خورشید، عمارت رکنیه، دروازه ها و
، رفته رفته استان قزوین به سوی عمران شهری گام برداشت واین روند با استقرار تشکیلات استانی از خرداد 76 به بعد شتابی بیش از پیش گرفت و هم اکنون نیز این استان با 6 شهرستان جمعیتی بالغ بر یک میلیون دویست هزار نفر را در خود جای داده است

موقعیت جغرافیائی

مشخصات طبیعی و تقسیمات کشوری در استان قزوین آب و هوای استان قزوین شرایط اقلیمی استان قزوین

مشخصات طبیعی و تقسیمات کشوری در استان قزوین
استان قزوین با مساحتی معادل
15623 کیلومتر مربع در حوزه ی مرکزی ایران بین 48 درجه و 44 دقیقه تا 50 درجه و 51 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و 35 درجه 24 دقیقه تا 36 دقیقه تا 36 درجه و 48 دقیقه عرض شمالی نسبت به خط استوا قراردارد. این استان از سمت شمال به استانهای گیلان و مازندران ، از غرب به استانهای زنجان و همدان، از سمت جنوب به استان مرکزی و از سمت شرق به استان تهران محدود می باشد. این استان در دامنه جنوبی رشته کوههای البرز واقع شده که به دلیل داشتن ارتفاعات متعدد و بارندگی های متوسط از نقاط معتدل کشور به شمار می آید. مرتفع ترین کوههای استان « سیاهلان، کی جکین، سفید کوه و سیاه کوه » بوده که حداکثر ارتفاع و کوههای شمالی سیاه لان 4175 متر از سطح دریا می باشد. محدوده ی مرکزی و شرق استان را دشت تشکیل می دهد که شیب آن از شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد و در پائین ترین نقطه 1130 متر است. حداقل ارتفاع آن در شمال غربی و در بخش طارم سفلی و کناره های دریاچه سفید رود با ارتفاع 300 متر از سطح دریا است.
بر اساس آخرین وضعیت تقسیمات کشوری تا پایان سال
1390 استان قزوین دارای 6 شهرستان (قزوین، تاکستان، بوئین زهرا، آبیک ، البرز و آوج) 25 شهر (قزوین، اقبالیه، محمدیه ، الوند، محمود آباد نمونه، تاکستان، اسفرورین، ضیأ آباد، خرمدشت، آوج، شال، دانسفهان، بوئین زهرا، رازمیان، معلم کلایه، آبگرم، آبیک، کوهین، بیدستان، ارداق، خاکعلی، نرجه، سگزآباد و سیردان) و 19 بخش، 46 دهستان، 1150 آبادی می باشد که 842 آبادی آن دارای سکنه و 208 آبادی خالی از سکنه است.
آب و هوای استان قزوین
سیستم های هوایی مؤثردر استان عبارتند از:« سیستم غربی و مدیترانه ای که بیشترین عامل بارندگی در استان را تشکیل می دهد و سیستم پرفشار شمال که عامل سردی و رطوبت می باشد. در استان دو جریان وجود دارد: جریان شمالی که از شمال غرب در جهت جنوب شرق می وزد و به باد «مه» معروف است. جریان دیگر باد «شره» می باشد که از جنوب شرقی در جهت شمال غربی می وزد.
آب های سطحی استان عمدتاً در دو حوزه ی آبریز جاری است حوزه ی آبریز شمالی (سفید رود) و حوزه ی آبریز جنوبی (شور)
شرایط اقلیمی استان قزوین
تنوع اقلیمی استان و قابلیت های آب و خاکی زمینه خوبی را برای کشت انواع محصولات گرمسیری در منطقه طارم سفلی و رودبار الموت و سایر محصولات سردسیری را در دیگر نقاط استان فراهم آورده است.
جنگل های استان در ارتفاعات 2 تا 3 هزار متری بخش الموت و طارم سفلی به صورت درختان پراکنده و نامنظم روییده که ذخیره گاه ژنتیکی درختانی مانند ارش، زالزالک، بلوط، گردوی وحشی، آلوی جنگلی، بادام کوهی و پسته وحشی می باشد.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ نژاد زبان مفاخر استان قزوین قزوین پایتخت خوشنویسی ایران

فرهنگ
به گواهی تاریخ، این سرزمین همواره خاستــگاه دانشمنــدان ، اندیشــه ورزان و هنرورانی بوده که نام هر یک از آنان بر تارک فرهنگ ایران اسلامی درخشنده است. بزرگان و نام آورانی همچون : ابوعبدا.. قزوینی، ابومحمد عبدا.. بن عمران بن شاپور، داودبن سلیمان بن غازی، ابوغانم خادم ، احمدبن ابراهیم قزوینی، - از یاران ائمه اطهار و محدثین موثق شیعی- ابن ماجه- محدث بزرگ اهل سنت و گردآورنده سنن - عبدالجلیل قزوینی، امام الدین رافعی، زکــریا بــن محـمدقزوینی، حمدا.. مستوفی، عبیدزاکانی ، نجم الدین کاتبی، شرف جهان قزوینی، ملا خلیلا، آقارضی، واعظ، سالک، وحید،آصف، میرعماد، ملک محمد، عماد الکتاب، شهید ثالث، علامه دهخدا، سید اشرف الدین حسینی( نسیم شمال)، عارف، ملا آقا حکمی، سید موسی زرآبادی، شیخ مجتبی قزوینی، علامه رفیعی، شهید رجایی، سرلشگر بابایی و
که طلایه داران خرد و روشنایی و پاسداران حریم فرهنگ و پارسایی اند.آوازه مکاتب و مدارس فلسفی، فقهی، عرفانی و هنری قزوین در سده های مختلف، اقالیم گوناگون را درنوردیده و جویندگان معارف را به سوی خود کشانده است. حضور بزرگانی همچون صاحب بن عباد و امام احمد غزالی، خواجه نصیر طوسـی ، امیــرمــعزّی ،قــطب الدین شیــرازی، شیــخ بـهائی، میرداماد، ملاصدرا، فیض کاشانی، سید جمال الدین اسد آبادی، میرزای شیرازی و ... نشان از اعتبار حوزه های علمی ـ فرهنگی قزوین دارد. هم اینک نیز استقرار دانشگاه بزرگ و بین المللی امام خمینی ( ره)، علوم پزشکی، کار، پیام نور، آزاد و مجتمع های آموزشی دیگر مهر تاییدی بر شایستگی ها و توانایی های فرهنگی این خطّه از ایران عزیز است.
نژاد
مردم شهر قزوین از نژاد اصیل آریایی هستند. آن ها قرن های متمادی است که در این ناحیه سکونت گزیده و شهر نشینی را آغاز کرده اند . برخی از ساکنین نواحی استان ، به جز افرادی که در قسمت الموت و کوهپایه زندگی می کنند ، گروه های قومی دیگری هستند که به لحاظ سیاسی و موقعیت خاص جغرافیایی این منطقه و استفاده از امکانات آن ،‌در زمان های مختلف از نواحی دیگر به این سرزمین آمده و در آن استقرار یافته اند. گروه های قومی ساکن قزوین در منطقه قزوین عبارتند از :
کردها و لرها:
این گروه احتمال زیاد در دوران شاه عباس صفوی به این منطقه کوچ کرده اند . برخی دیگر معتقدند که آن ها در زمان آقا محمد خان قاجار به این سرزمین آمده و مهاجرت آن ها تا سال 1310 هجری شمسی ادامه داشته است.
شاهسون:
به اعتقاد «هانری فیلد» مولف کتاب « مردم شناسی ایران»، قبایل شاهسون- از نژاد ترک در اواخر قرن هجدهم میلادی به این ناحیه کوچ کرده اند.
تات ها:
این نژاد که تحقیقات جامعی بر روی آن ها صورت نگرفته است، ظاهرا جزء اولین گروه های مهاجر آریایی در این منطقه هستند.
مراغی ها:
در چند روستای بخش «رودبار الموت» و «رودبار شهرستان» مردمانی با زبان و اعتقادات خاص زندگی می کنند. آن ها مهاجرانی هستند که از منطقه « مراغه» به این مکان کوچ کرده اند.
زبان
زبان های رایج در استان قزوین عبارتند از : فارسی، تاتی، مراغی، کردی، لری، ترکی و رمانلویی.
زبان رایج مردم شهر قزوین و نیز بیشتر ساکنین بخش های شرقی این استان ، «فارسی» است. در محله های بافت قدیم شهر، سه گویش «راری ای»، «مغلواکی» و «گوی میدانی» در میان مردم متداول است. به جز زبان «مراغی» که در همه روستاهای مراغی نشین این استان به یک شکل گویش می شود ، سایر زبان ها بسته به شرایط اقلیمی و نیز تحت تاثیر زبان های همسایه ، دارای گویش های متفاوتی هستند . زبان شناسان زبان «تاتی» را از خانواده زبان مادی باستان به شمار می آورند. در چند روستای قزوین که ساکنان آن را کولی ها تشکیل می دهند ، زبان «رمانلویی» رایج است. برخی بر این اعتقادند که اهالی این روستا ها ، از کشور رومانی به این مکان نقل مکان کرده اند. در قسمت غربی الموت ، زبان «تاتی» رایج است. به دلیل همجواری این ناحیه با استان مازندران ، زبان ساکنین این منطقه با اصطلاحات زبان«طبری» همراه است.این زبان در قسمت شرقی الموت همجوار با استان گیلان دارای اصطلاحات گیلکی است.


مفاخر استان قزوین :
تاکنون رجال و مشاهیر بزرگ و نام آوری در زمینه های مختلف علمی، سیاسی ، هنری و ... از این سرزمین کهن برخاسته و هریک توانسته اند با خلق آثار و اقدامات ارزشمند ، تاثیری به سزا در پیشینه فرهنگ ملی داشته باشند . شخصیت هایی همچون
عماد الدین زکریای قزوینی جغرافیدان و صاحب کتاب « عجایب المخلوقات» ،
حمداله مستوفی مورخ و شاعر،
عبید زاکانی شاعر و طنز پرداز،
حاج ملا محمد تقی برغانی( شهید ثالث)،
میر عماد استاد بزرگ خوشنویسی ،
ملا خلیل بن غازی قزوینی فقیه و مفسر دوره صفوی،
عمادالکتاب خوشنویس چیره دست ،
رئیس المجاهدین سردار گروه مردمی انقلاب مشروطه ،
سید اشرف الدین حسینی(نسیم شمال) طنز پرداز آزادیخواه،
عارف قزوینی آزادیخواه و شاعر ملی،
علامه علی اکبر دهخدا گردآورتده فرهنگ سترگ دهخدا،
علامه محمد قزوینی محقق و مصحح متون ادبی،
علامه سیدابوالحسن رفیعی استاد حکمت و فلسفه،
میرزا یحیی کیوانی(واعظ قزوینی) موسس روزنامه نصیحت،
ابوالحسن اقبال آذر(اقبال سالطان) خواننده چیره دست آواز ایران،
لامع قزوینی شاعر معاصر،
دکتر سید محمد دبیر سیاقی محقق و مصحح متون ادبی،
دکتر احسان اشراقی محقق و مورخ،
محمد علی رجایی رئیس جمهور شهید ،
سید علی اکبر ابوترابی سردار آزادگان،
خلبان شهید عباس بابایی،
سردار آزادگان شهید لشکری
دکتر بهاء الدین خرمشاهی قرآن پژوه و حافظ شناس،
استاد ابوالحسن محصص مستشاری خوشنویس،
استاد محمد باقر آصف زاده نقاش،
استاد عباس قانع حجم ساز،
استاد احمد میر فخرایی تئاتر،
احمد پیله چی خوشنویس،
دکتر حسن میثمی موسیقی،
میرزا علی اکبر خرم قزوینی(ثقفی) موسیقی،
دکتر سید علی گرمارودی استاد ادبیات،
دکتر هوشنگ صابری بنیانگذار ترمیم ضایعات نخاعی،
مهندس بهرام شیخ الاسلامی اولین طراح چاه افقی نفت در دنیا و ......
قزوین؛ پایتخت خوشنویسی ایران زمین

قزوین که به عنوان‎‎ پایتخت خوشنویسی‎‎ ایران معرفی شده است، به‎‎‎ واسطه خوشنویسـان بـزرگـی کـه داشته‎‎‎، همواره به صورت یک از قطب های خوشنویسی در کشور و حتی در جهان مطرح بوده است.

دیار کهن قزوین به عنوان مهد خوشنویسی کشور از دیر باز جایگاه خوشنویسانی نامی و مردانی بوده که آثار ماندگار خود را برای اعتلای فرهنگ بزرگ ایران برجای گذاشته اند.
از بزرگان هنر خوشنویسی در قزوین می توان از میر عماد حسنی قزوینی استاد بزرگ خط نستعلیق که این خط را به کمال رسانده نام برد.
میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی نیز از خوشنویسان سرامد کشور بود که استاد علی اکبر کاوه و استاد بوذری از بنیانگذاران انجمن خوشنویسان ایران از شاگردان وی بوده اند.
میرزا محمد علی خیارجی قزوینی نیز اولین خوشنویسی است که بسم الله را به صورت مرغ طغرا و بسیار زیبا ترسیم کرد.
عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی نیز از دیگر خوشنویسان به نام قزوین بوده اند که برای این خطه و ایران با هنر خود افتخار آفریده اند.
آثار شمار زیادی
از ایـن‎‎ هنـرمنـدان نیـز بویژه میرعماد قزوینی به‎‎ بیشتر موزه هـای جهان راه‎‎ یافته است.
تاریخ
خوشنویسی در قزوین‎‎ از قرون پنجـم و ششم هجری آغاز و در دوره‎‎‎ صفـویـه بـه اوج خود رسید.
میرعماد حسنی
میرعماد حسنی قزوینی (۱۵۵۴-۱۶۱۵ میلادی) از سرآمدان هنر خوشنویسی ایران بویژه در سبک نستعلیق است
استاد میرعماد با پالایش خطوط پیشینیان و زدودن اضافات و ناخالصی‌ها از پیکره نستعلیق و نزدیک کردن شگرف نسبت‌های اجزای حروف و کلمات، به اعلا درجه زیبایی یعنی نسبت طلایی رسید و قدمی اساسی در اعتلای هنر نستعلیق برداشت. با بررسی اکثریت قاطع حروف و کلمات میرعماد متوجه می‌‌شویم که این نسبت به عنوان یک الگو در تار و پود حروف و واژه‌ها وجود دارد و زاویه ۴۴۸/۶۳ درجه که مبنای ترسیم مستطیل طلایی است، در شروع قلم گذاری و ادامه رانش قلم، حضوری تعیین کننده دارد. این مهم قطعاً در سایه شعور و حس زیبایی‌شناسی وی حاصل آمده، نه آگاهی از فرمول تقسیم طلایی از دیدگاه هندسی و علوم ریاضی. میرعماد این نسبت‌ها را نه تنها در اجزای حروف بلکه در فاصله دو سطر و مجموعه دو سطر چلیپاها و کادرهای کتابت و قطعات رعایت می‌‌کرده است. وی چلیپانویسی و قطعه‌نگاری را به مرتبه یک فرهنگ ارتقا داد و به عنوان هنری مستقل از کاربرد خط نستعلیق در قاب تاریخ نشاند .
گوهرشاد قزوینی
وی دختر میرعماد حسنی سیفی قزوینی و آورده‌اند که همسر میرمحمدعلی خدیوالخطاطین می‌بوده و فرزند بسیار آورد که جملگی خوشنویس بودند. گوهرشاد پس از قتل میرعماد به دستور شاه عباس صفوی تا سال ۱۰۳۲ در اصفهان زیست و سال‌ها سوگوار و در غم از دست دادن پدر بود که بیش از آن تاب اقامت در شهر اصفهان را نیاورد و به موطن اصلی خود قزوین بازگشت تا اینکه به سال ۱۰۳۸ درگذشت.
خط نستعلیق را نزد پدر خود تعلیم گرفت و در میان زنان خوشنویس کمتر کسی به زبردستی او در خط نستعلیق دیده شده است.
میرابراهیم قزوینی
او پسر میرعماد حسنی سیفی قزوینی است، میرابراهیم، ستوده خصال و خوش‌محاوره و پرهیزگار بوده و تعلیم خط از پدر گرفته بود و رموز کتابت را تمام و کمال آموخته. پس از قتل میرعماد، به علت پریشانی و اندوه فراوان بعضی از افراد خانواده میرعماد از جمله میرابراهیم به خراسان رفتند و پس از چهارده سال میرابراهیم به قزوین بازگشت و به تعلیم خط پرداخت و در سنین پنجاه و سه سالگی درگذشت.
میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی
وی نواده میرعماد است، در بعضی از قطعات و مرقعات که به خط وی می‌باشد. رقم "محمد امین نواده مرحوم میرعماد حسنی" نیز دیده شده و موجود است. شیوه خوشنویسی میرمحمد امین بسیار شبیه به شیوه میرعماد می‌باشد؛ بسیار شیرین و توانمند.
احتمالاً محمدامین تا پس از سال ۱۱۲۶ نیز در قید حیات بوده است.
از جمله آثار وی می‌توان به:
یک نسخه تحفه المؤمنین با رقم "ذره بی‌ مقدار محمد امین نواده مرحوم مغفور میرعماد حسنی" موجود در کتابخانه سلطنتی- تهران و یک نسخه رفیق توفیق محمدعلی قزوینی در مجموعه آقای جیانی اشاره کرد.
یحیی قزوینی
محمدصالح اصفهانی، وی را خواهرزاده میرعماد دانسته و می‌گوید: "خوش‌نویس خوبی است و هر روز به مشق خط اشتغال دارد در قزوین بسر می‌برد. بیست تومان مواجب دارد و به کتابت شرح "ملاخلیل قزوینی" به کافی مشغول است.
گردشگری
الف:آثار تاریخی

موزه ها

موزه چهلستون

این بنا که از آثار به جای مانده از مجموعه سعادت آباد است (شامل از 23 باغ و کاخ)، در اواسط قرن دهم هجری به دستور شاه طهماسب صفوی ساخته شده است. بر روی بدنه داخلی و خارجی این بنا سه لایه نقاشی در دوره های مختلف باقی مانده است. لایه اول آن در زمان ساخت بنا توسط خبره ترین هنرمندان صفوی کشیده شده است، لایه دوم در اواخر دوره صفوی توسط هنرمندان قزوینی و از معدود آثار به جای مانده از مینیاتور سبک قزوین و بالاخره لایه سوم در دوره قاجاریه نقاشی شده است. زمانی که پایتخت ازقزوین به اصفهان انتقال پیدا کرد (1007 هـ.ق) باقی کاخ ها به مرور از میان رفت و این بنا به عنوان بنای حکومتی کاربرد پیداکرد تا اینکه در سال 1336 هجری شمسی به موزه تبدیل گردید. اشیاء موزه به چند گروه تقسیم می شوند تعدادی از آنان مربوط به هزاره های سوم و اول پیش از میلاد می باشد که بیشتر ظروف سفالی و اشیاء مفرقی را تشکیل می دهند، همچنین اشیایی که مربوط به دوران اسلامی از قرون اولیه تا عهد معاصر می باشد.
موزه سنگ
در این موزه حدود
4511 قطعه سنگ و تعداد 800 قطعه فسیل به جای مانده از زمانهای مختلف زمین شناس، همچنین 300 قطعه از صدفهای جانداران مختلف، در مسـاحتی به طول 200 متر مـربع گنجانده شده است این مجموعه دستــاوردی است از تلاشهـــای چنـــدین ســاله آقای دکتر رسا که به همت شهـرداری قزوین در فرهنگسرای شهید رجائی واقع شده است.
نشانی: بلوارجمهوری اسلامی روبروی گلزار شهداء
موزه شهداء
این موزه با هدف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و آشنــایی نسل جوان با شهداء به همت بنیاد شهید در سال 1376 در مساحتی بالغ بر400 متر و در دو طبقه تأسیس شده است و شامل وسایل وآثار به جای مانده از شهـدای انقلاب اســلامی و دفاع مقــدس می باشد.
نشانی: قزوین، امامزاده حسین (ع) جنب گلزار شهداء
مساجد:
مسجد جامع

مسجد جامع کبیر در محله دباغان قرار گرفته و با مناره های باشکوه، ایوانهای رفیع و گچ بریهای نفیس از آثار ممتاز دوره اسلامی به شمار می رود. قدیمترین بخش مسجد پس از آثار چهار طاقی ساسانی که در زیر مقصوره قرار گرفته، طاق هارونی است 192 ه ساخته شده است. مهمترین و زیباترین بخش مسجد، مقصوره و گنبد سلجوقی است.
مسجد النبی
مسجد النبی جز وسیع ترین مساجد ایران بوده و قریب به 14000 متر مساحت دارد. ساختمان این بنا را به دوره صفویه نسبت می دهند که پس از تخریب، در زمان قاجاریه به فرمان فتحعلی شاه تجدید بنا گردید
مسجد سنجیده
مسجد سنجیده در محله راه ری، واقع شده و از آثار دوره سلجوقی به شمار می رود. این مسجد در حال حاضر تنها دارای فضای گنبد خانه بوده که طرح آن مربع و ابعاد آن 20 / 9 متر می باشد.
مسجد سنجیده دارای گنبدی به سبک سلجوقی، مناره کوتاه و تزئینات مقرنس در زیر گنبد می باشد.
مسجد حیدریه
مسجد حیدریه با تزئینات زیبای خود یکی از عالی ترین بناهای معماری ایران به شمار می رود.
مقصوره ی مسجد حیدریه تنها باز مانده شکوه این مسجد چهار ایوانی بوده که بعد ها تخریب گردیده و قسمتهای دیگری بدان الحاق شده است
حسینیه امینی ها

حسینیه امینی ها نمونه کاملترین و زیباترین خانه های سبک قزوین می باشد. آنچه که امروزه از این خانه به جای مانده دارای چهار حیاط و فضاهای مختلف در دو طبقه همکف و زیر زمین می باش
کلیسای کانتور (برج ناقوس)
کلیسای کانتور معروف به برج ناقوس مجموعه ای بوده که در زمان اشغال ایران در جنگ جهانی دوم بدست روسها ساخته شده است. این بنا، کلیسای کوچکی است که همانند دیگر کلیساها دارای طرحی چلیپایی بوده و محراب آن، رو به شرق دارد.
کلیسای رفیع
کلسیای رفیع در حیاط مدرسه ای به همین نام واقع شده است. این کلیسا در دوره پهلوی اول در این محوطه که از دیرباز مجموعه آموزشی و عبادتی ارمنیان قزوین بوده ساخته شده است. کلیسا بنایی آجری، با طرحی مبتنی بر محورهای چلیپایی بوده که فضای اصلی آن مستطیل شکل بوده و در داخل آن چهل ستون قرار گرفته اند
امازاده ها و بقعه ها
امامزاده حسین(ع)

بنای آرامگاه امامزاده حسین بنا بر قول رافعی، مدفن فرزند 2 ساله امام رضا (ع) می باشد. بنای اصلی امامزاده متعلق به دوره صفویه است که بعدها تغییراتی در آن داده شده و ایوان آیینه کاری بدان الحاق یافته و حجرات و رواقی به همرا ه سر دری زیبا به دور آن ساخته شده است.
امامزاده اسماعیل
بقعه امامزاده اسماعیل پسر امام جعفر صادق در کنار کوچه باریکی منشعب از خیابان انصاری و غرب خیابان سپه قرار گرفته است.
امامزاده کمال
بنای امامزاده کمال فرزند امام موسی کاظم (ع) در حاشیه شهر ضیاء آباد واقع شده است. در اطراف امامزاده گورستان شهر قرار گرفته است.
امامزاده هفت صندوق امامزاده علی شکرناب امامزاده علاءالدین آوج امامزاده منصور
مقبره ها و بقعه ها:
مقبره حمدالله مستوفی

بنای مقبره حمدالله مستوفی مورخ شهیر عصر ایلخانی به صورت برجی آجری متعلق به قرن هشتم هجری است. شکل برج مربع بوده که توسط چهار فیل پوش، هشت ضلعی شده و در نهایت با گنبد مخروطی پوشش شده است. داخل بنا کتیبه ای قرار دارد که سوره مبارکه هل اتی به خط نسخ گچ بری شده است.
مقبره رئیس المجاهدین
بنای مزبور دارای طرحی مستطیل شکل، با طول
15 متر و عرض 12 متر است. این بنا دارای دو طبقه اصلی، شامل سرداب و طبقه دوم می باشد که 10 / 1 متر از کف محوطه اطراف ارتفاع دارد.
مقبره شهید ثالث
حاج ملا تقی برغانی از علمای برجسته عصر خویش بوده که توسط عوامل فرقه بابیه به شهادت رسید و به شهید ثالث معروف شد. او پس از شهادت در محراب مسجد، در مقبره خاندان بهشتی دفن شد و به همین علت مقبره نیز به مقبره شهید ثالث معروف گشت.
بقعه پیر تاکستان
بنای بقعه تشکیل شده از ساختمانی به شکل مربع مستطیل که پوشش آن گنبدی است و بوسیله چهار سه کنج بر روی پلان مربع مستطیل سوار شده است. بنای پیر تاکستان در نهایت سادگی دارای شیوه معماری استواری است که از استحکام و زیبایی آجر کاریهای دوره سلجوقی بهره مند است.
بقعه آمنه خاتون
بنای آرامگاه آمنه خاتون دختر امام جعفر صادق متعلق به دوره صفویه می باشد. طرح داخلی بقعه هشت ضلعی و طرح بیرونی آن گرد می باشد. بقعه دارای محرابی با مقرنس بوده و بر پنجره های زیر گنبد آن چهار شباک گچی پر کار و نفیس قرار داشته که تنها یکی از آنها باقی مانده و هم اکنون به موزه قزوین منتقل گشته است.
مقبره سلطان ویس
بنای مشهور سلطان ویس یا سلطان قیس در ارتفاعات شمالی شهر قزوین واقع گردیده است. بنای سلطان ویس از دو قسمت تشکیل شده است
قلعه ها و برج ها:
قلعه الموت

قلعه الموت در شمال غربی استان قزوین ودر نزدیکی روستای گازرخان واقع شده است. این قلعه شهرت خود را به واسطه حسن صباح مروج مذهب اسماعیلیه در دوره سلجوقی بدست آورده است.حسن صباح چهره مرموز و نابغه سیاسی تاریخ، پس از رانده شدن از دربار ملک شاه سلجوقی نزد فاطمیان مصر به فراگیری اصول مذهب اسماعیلیه پرداخته و در مدت کوتاهی داعی کبیر شد. او پس از بازگشت، ایران را به جهت پیداکردن مقری برای فعالیت خود زیر پا نهاد، انتخاب او الموت بود.
قلعه لمبسر

قلعه لمبسر در بخش رودبار شهرستان از توابع قزوین، در شمال شرقی روستای رازمیان واقع گردیده و جزء مهمترین قلاع اسماعیلیه در عصر سلجوقی است قلعه لمبسر بر بالای کوه وسیع و مسطحی که به واسطه رودهای اطراف در دامنه های غربی، شرقی و جنوبی از رشته کوههای اطراف جداست، قرار گرفته و به همین دلیل به قولی حتی از دژ الموت نیز مستحکمتر بوده است زیرا از سه جهت پرتگاههای مخوفی داشته و غیر قابل نفوذ بوده.

قلعه شمیران
این قلعه مرکز حکومت آل جستان و به نوشته حمدالله مستوفی جزء قلاع متصرفی اسماعیلیه بوده است قلعه شمیران بر بالای کوه سنگی قرار گرفته که جز از سمت شمال از جهات دیگر دسترسی بدان مشکل و تا حدی غیر ممکن بوده است. قزل اوزن از سمت جنوب این کوه عبور می کند و آنسوی رود ارتفاعات بلند سنگی دیواره مانند قرار گرفته است. به همین سبب اعظم استحکامات قلعه در سمت شمال آن ساخته شده است.
قز قلعه یا قلعه دختر
قز قلعه یا قلعه دختر از جمله قلعه های مهم و بزرگ منطقه قزوین بوده و در ده کیلو متری شمال اتوبان قزوین-زنجان، حوالی ضیاءآباد قرار گرفته است.
این قلعه بر روی کوه سنگی منفردی قرار دارد که بر تمام نواحی اطراف مسلط است.

میمون قلعه
میمون قلعه بنایی است مربع شکل به ابعاد تقریبی 70 متر که از خشت های 30 سانتی متری ساخته شده است. این بنا دو طبقه بوده که بخش فوقانی از یک سالن چلیپایی و اتاقهایی در اطراف آن تشکیل شده و طبقه زیرین شامل یک شبکه راههای ارتباطی می باشد.

قلعه چال (اندج)
در جنوب شرقی روستاهای اندج بر روی یک کوه منفرد بقایای قلعه ای وجود دارد که سمت جنوب و غرب این کوه را دره های عمیقی احاطه کرده است و تنها راه دسترسی به آن از طرف شرق بوده و در کف دره شرقی، بین این کوه و چند کوه دیگر در شمال و شرق محوطه و سیعی است که پوشیده از قبور اهالی است که در اطراف آن سفالینه های لعاب دار قرون پنجم تا هفتم پراکنده است

برج باراجین
در ارتفاعات شمال شهر قزوین بر قله کوهی و بر روی سکوی هشت ضلعی که حدود یک متر از کف زمین ارتفاع دارد بنا گردیده است.
برج بزرگ و کوچک شمیران
برجهای بزرگ و کوچک شمیران در حوزه آبگیر سد سفید رود و نزدیک قلعه شمیران قرار گرفته اند. این برجها بر روی صفحه ای سنگی قرار گرفته و دارای طرح 8 ضلعی بوده و از سنگ ساخته شده اند. و به نظر می رسد هر دو بنا متعلق به یک دوره زمانی باشند.

برج های دوگانه خرقان
خرقان در جنوب غربی قزوین واقع گردیده و سرزمینی کوهستانی است. در این منطقه دو آرامگاه از دوره سلجوقی بر جای مانده است. برج اول هشت ضلعی می باشد که بر هر ضلع آن طرحهای متنوع آجری نقش گردیده است. این برج دارای گنبدی دوپوش بوده و دو پلکان مارپیچ بدان منتهی می گردند. ارتفاع این آرامگاه در حدود 15 متر و قطر بنا حدود 11متر می باشد.
تپه ها:
دشت قزوین در میان دو راهی که در شمال به دامنه های کوهها ی طالقان-الموت و در جنوب به کوههای دامنه آوج و خرقان می رسد قرار گرفته و از زمانهای دور محل تردد و مهاجرت گروههای انسانی بوده است. تپه های پیش از تاریخ واقع در جنوب دشت قزوین ( تپه زاغه، تپه قبرستان و قره تپه)، معرف قدیم ترین دوران استقرار پیش از تاریخ در این منطقه می باشند.

تپه زاغه
این تپه در 8 کیلومتری شمال شرق دهستان سگز آباد از توابع شهرستان بوئین زهرا قرار گرفته و در بررسی اولیه بقایای یکی از اولین اجتماعات کشاورزی به دست آمده و معرف یکی از مکانهای اولیه اسقرار در ایران می باشد. بر این اساس تاریخ تقریبی استقرار در زاغه اواخر هزاره ششم بوده که قبل از هزاره ششم ق.م این محل به کلی متروک شده و اهالی زاغه به محل دیگر مهاجت کرده اند. به نظر می رسد تپه زاغه قدیم ترین بقایای باستانی را در بر داشته و پس از متروک شدن این تپه، استقرار در تپه قبرستان آغاز شده است.

تپه قبرستان
این تپه در فاصله 300 متری غرب تپه سگز آباد (قره تپه) قرار گرفته و ارتفاعی بسیار کم داشته و بیشتر بقایای باستانی آن در زیر لایه های شن و ماسه و سیلاب مدفون گردیده است. سفالهای بدست آمده از این تپه به صورت خشن، ظریف و منقوش بوده و نقوش هندی، حیوانی و انسانی بر سفالهای منقوش دیده می شود، اثر معماری بدست آمده نیز شامل بخشهایی از دیوار خانه ها، کوچه، و نمونه کوره فلز کاری می باشد و بر اساس شواهد باستان شناسی چنین به نظر می رسد که این تپه به تناوب یا مورد سکونت قرار گرفته و یا به عنوان قبرستان در طول هزاره پنجم تا اول استفاده شده است.

قره تپه
شهرستان بوئین زهرا در 55 کیلومتری جنوب غربی قزوین واقع شده است و دهستان سگزآباد به فاصله 11 کیلومتری شمال غرب شهرستان قرار گرفته و تپه باستانی قره تپه در 5 کیلومتری جنوب دهستان سگز آباد واقع شده است.
طول تقریبی این تپه که به صورت شمالی جنوبی است، از شمال به جنوب 345 متر و از شرق به غرب 300 متر می باشد، اطراف این تپه را زمینهای کشاورزی احاطه کرده است تپه زاغه در شمال شرق این تپه و تپه قبرستان در جنوب غرب آن قرار گرفته است.
آب انبارها:
آب انبار سردار بزرگ
این آب انبار به عنوان بزرگترین آب انبار تک گنبدی ایران محسوب می گردد. بانیان این بنا؛ محمد حسن خان و محمد حسین خان سردار از امرای فتحعلیشاه قاجار می باشند. این آب انبار دارای سر دری رفیع با قوس جناغی می باشد. راه شیر آب انبار 50 پله سنگی دارد و برای دسترسی یافتن به آب 5 / 12 متر پایین باید رفت. مخزن آب این آب انبار دارای طرحی مربع شکل به ابعاد تقریبی 17 متر است. مصالح بکار رفته در جرزها، شفته آهگ با روکش ساروج و قطر آنها در حدود سه متر می باشد. گنبد عظیم آب انبار آجری است و در بالاترین قسمت آن بادگیری قرار گرفته و ارتفاع بلندترین نقطه آن تا کف آب انبار حدود 5 / 28 متر است. حجم مخزن این آب انبار 300 متر مکعب است.

آب انبار حاج کاظم
این آب انبار در سال 1256 بنا شده و زیباترین آب انبار شهر محسوب می شود. این آب انبار دارای سر دری زیبا و مزین به کاشی است و علاوه بر تزئینات کاشی کاری دارای طاق رسمی بندی و کتیبه سنگی می باشد. را ه شیر آب انبار دارای 33 پله بوده و سقف آن طاق با قوس جناغی می باشد. مخزن آب انبار مستطیلی شکل بوده و با شفته آهک و آجر ساخته شده است. قطر جرزهای آب انبار در حدود 3 متر و با طاق و تویزه پوشش شده است. از ویژگیهای دیگر این آب انبار وجود دو عدد باد گیر به ارتفاع 8 متر می باشد که دارای تزئین کاشی می باشد

آب انبار آقا
آب انبار آقا از آثار دوره قاجاریه و در نزدیکی مسجدی به همین نام واقع گردیده است. این آب انبار دارای سر دری مزین به کاشی معقلی و کاربندی است. راه شیر آب انبار در حال حاضر دارای 30 عدد پله سنگی است و اختلاف سطح بین پائین ترین قسمت آن از سطح کوچه 60 / 9 متر است. مخزن آب انبار طرحی مستطیل دارد و جرزهای آن با قطر تقریبی 20 / 2 متر از شفته آهک با روکش ساروج ساخته شده است. طاق مخزن آجری است و گنجایش مخزن آب انبار حدود 800 متر مکعب می باشد.

آب انبار سر دارکوچک
این آب انبار مقابل مسجد و مدرسه سردار قرار گرفته و از بناهای ساخته شده توسط برادران سردار امرای فتحعلیشاه قاجار در سال 1229 می باشد. آب انبار سردار دارای سر دری مزین به کاشیکاری است و داخل ورودی آن رسمی بندی شده و کتیبه ای از سنگ مرمر به خط نستعلیق دارد. را ه شیر آب انبار 36 پله دارد طرح پلان مخزن آب انبار به صورت مربعی به ابعاد تقریبی 20 متر می باشد. در مرکز این مربع ستون عظیمی قرار گرفته است که اندازه جرز آن 4 متر می باشد. این ستون چهار تویزه را تحمل می نماید . پوشش آب انبار را چهار گنبد خفته تشکیل می دهد که در مرکز هر یک بخارکش کوچکی قرار گرفته است. گنجایش آب انبار حد اکثر 3800 متر مکعب و از این نظر بزرگترین آب انبار شهر می باشد.

آب انبار زنانه بازار
آب انبار زنانه بازار در ضلع غربی مسجدالنبی واقع شده و بزرگترین آب انبار بازار قزوین می باشد. بانی آن مرحوم حاج ملا عبدالوهاب از علمای بنام شهر و معاصر فتحعلیشاه است. سر در این آب انبار از بین رفته و از روی شواهد، بازسازی شده و بسیار کوچک و ساده است. راه شیر آب انبار دارای 43 عدد پله گنجایش 2350 متر مکعب آب را دارد. جرزهای آب انبار به قطر 60 / 1 متر از شفته آهک با روکش ساروج ساخته شده است این آب انبار دارای پنج باد گیر بوده که همگی در پشت دیوارهای بازار و مسجد پنهان گشته اند.
آب انبار مسجد جامع (خیابان)
آب انبار مسجد جامع در جلو خان مسجد جامع واقع شده و بنا بر کتیبه ورودی آن در زمان سلطنت شاه سلیمان صفوی ساخته شده است.
سر در آب انبار دارای طرحی ساده و فاقد هرگونه تزئین است. راه شیر آب انبار دارای 37 پله سنگی و مخزن آب انبار گنجایش 1800 متر مکعب آب را دارد و جنس دیواره های آن از شفته آهک به قطر 40 / 2 متر است.

آب انبار حکیم
آب انبار حکیم در انتهای بازارچه سپه واقع شده و بانی آن حاج میرزا آقای حکیم است. این آب انبار دارای سر دری زیبا با رسمی بندی است و کتیبه آن تاریخ 1244 را بر خود دارد. را ه شیره آب انبار 35 پله سنگی دارد. مخزن آب انبار از شفته آهک با روکش ساروج ساخته شده وگنجایش مخزن آب انبار در حدود 900 متر مکعب است. در مقابل سر در این آب انبار سقاخانه ای احداث گردیده که هم زمان با آب انبار شکل گرفته است.
کاروانسراها:
کاوانسرای گلشن
کاروانسرای گلشن در خیابان مولوی واقع شده و زمانی نقطه انتهای یکی از راسته های اصلی منتهی به بازار بوده است. از سر در آن که بگذریم هشتی تقسیم با گنبدی به دهانه تقریبی 5 / 4 متر با رسمی بندی 12 و دو گوشواره کناری که مزین به کاربندی حاشا قلی 16 می باشد، شکل گرفته که این فضا تعدادی از حجره ها را به دور خود جمع کرده است و خیشانی که بالای گنبد نورگیری این فضا را تأمین می نماید . بعد از هشتی، حیاط مجموعه قرار دارد که فضاهای معماری به شیوه حیاط مرکزی دور آن چیده شده و بنا در دو طبقه زیر زمین و هم کف طرح ریزی شده است.

کاوانسرای آوج
کاوانسرای آوج در شهر آوج واقع و دارای طرح دو ایوانی است. شالوده کاروانسرا توسط سنگهای لاشه و قلوه، بنا گردیده و بر روی آن تا بالا آجر چینی شده است. نمای داخلی کاروانسرا عبارت است از 2 ایوان و 24 ایوانچه که در پشت اکثر آنها حجرات واقع شده و 4 عدد به شترخان کاروانسرا راه می برند. شترخان به صورت راهرو طویل با پوشش طاق و تویزه بوده که در زیر هر طاق نما سکویی جهت بار انداز واقع شده است. ورودی کاروانسرا در قسمت جنوب قرار دارد، و در دو طرف دارای سکو می باشد و در طول دالان یا هشتی سرپوشیده آن نیز هر طرف سه غرفه قرار دارد.

کاروانسرای هجیب
این کاوانسرا در ضلع شمال غرب روستای هجیب واقع شده و ورودی آن در ضلع جنوبی قرار گرفته است طرح کلی این کاروانسرا به صورت مربع بوده که در تقاطع چهار ضلع خارجی، برجهای مدوری به صورت نیم سکون تعبیه گردیده است. داخل طاق نماهای ورودی که با قوس جناغی پوشش شده رسمی بندی با آجرکاری رنگی (اخرایی)، اجرا گردیده که رسمی با ترکیب نهم گنبد و یا باریک به شکل رایج بناهای دوره اسلامی، در ایوان ورودی دیده می شود. هشتی ورودی عمارت از فضایی وسیع است که با سقف گنبدی شکل مدوری پوشش شده است. پس از هشتی به حیاط مربع شکل می رسیم که حجرات با فاصله 50 سانتیمتر از کف با پایه سنگی دور تا دور حیاط قرار گرفته و 4 ایوان نیز در میانه اضلاع چهارگانه بین حجرات دیده می شود.

کاروانسرای خرزان
این کاروانسرا در روستای خرزان بر سر جاده قدیم رشت واقع شده و دارای پلانی مربع شکل است. ورودی بنا در ضلع شمالی کاوانسرا قرار دارد. نمای خارجی شامل چهار ضلعی ای است که در گوشه ها دارای برجهای مدور است. حیاط کاروانسرا مربع شکل بوده و در اضلاع چهارگانه آن ایوانچه و یک ایوان به چشم می خورد که طرح 4 ایوانی کاوانسرا را ارائه می دهد.
4 طاق نمای واقع در کنج اضلاع، شرقی و غربی راه ورود به فضای شتر خان را که به صورت راهرویی سرتاسری و سکو دار ساخته شده شکل می دهد. این فضا مکان بار انداز و اطراق افراد در کنار چهارپایان خود بوده است.

دروازه ها:
شهر قزوین تاچند دهه پیش دارای هفت دروازه در ورودیهای مختلف شهر بود که متاسفانه امروزه تنها دو عدد از آنها باقی مانده است.
دروازه درب کوشک
دروازه درب کوشک (جوسق قدیم)، در انتهای خیابان نادری واقع شده است. این دروازه بر خلاف دروازه تهران قدیم تنها دارای یک نما به سوی خارج شهرمی باشد. این دروازه دارای ورودی با قوس نیمدایره و کلیل بوده و در طرفین در ورودی گلدسته ها و طاق نماهایی قرار گرفته اند. دروازه درب کوشک در نمای خارجی خود دارای کاشی کاری رسمی بندی می باشد.

دروازه تهران قدیم
این دروازه در ابتدای خیابان تهران قدیم (منتظری) واقع شده و از آثار دوره قاجاریه می باشد. بنای دروازه آجری است و دارای یک سر در اصلی و دو راه ارتباطی در طرفین می باشد. سر در وسط دارای عرض و ارتفاع بیشتر و قوس تیزه دار است، در صورتی که درهای طرفین دارای طاق آهنگ نیم دایره می باشند. دروازه تهران هشت گلدسته دارد. در قدیم دارای تزئینات کا شی کاری بوده و ورودی اصلی آن دارای رسمی بندی و کاسه بندی می باشد.
سایر بناها:
مجموعه بازار
مجموعه بازار قزوین یکی از با ارزشترین آثار به جای مانده معماری شهر قزوین می باشد. تاریخ ساخت این مجموعه به دوره صفویه باز می گردد اما قسمت اعظم بناهای کنونی متعلق به دوره قاجار می باشند. این مجموعه با ویژگی های خاص خود که آنرا از بازار دیگر شهرها متمایز می سازد، در گذشته شامل مراکز تجاری همانند سراها، مراکز فرهنگی-مذهبی مانند مدارس و مساجد و فضاهای خدماتی مانند گرمابه و آب انبار بوده است که بخشی از این فضاها امروزه از بین رفته اند. شکل بازار قزوین که طرحی شطرنجی دارد آن را به یک پلان طراحی شده بسیار شبیه می سازد. از مهمترین فضاهای بازار قزوین می توان به مسجدالنبی (مسجد شاه)، سرای سعدالسلطنه، سرای وزیر، سرای حاج رضا، سرای رضوی (سرای شاه)، تیمچه های روباز و سر پوشیده و راسته قیصریه اشاره نمود.
گرمابه قجر
گرمابه قجر با توجه به شواهد به دست آمده از لایه برداریها در دوره صفویه شکل گرفته است. ورودی گرمابه با چند پله به هشتی ساده و سپس با یک انحراف محور به سربینه می رسد. سربینه وسیع گرمابه پلان هشت ضلعی داشته که هر ضلع آن واجد شاه نشین و طاق نما می باشد. حوض بسیار زیبایی نیز در وسط گرمابه قرار گرفته است. بر سر ارتباط سر بینه و گرم خانه یک فضای وسط قرار دارد. گرم خانه دارای یک فضای مرکزی محدود و تعدادی فضای جانبی می باشد که حالتی خصوصی تر داشته و به خزینه آب گرم و آب سرد دسترسی دارد. گرمابه دارای کاشی کاری بوده و طاق های آن رسمی بندی شده اند.
گرمابه حاج محمد رحیم
گجرمابه حاج محمد رحیم معروف به صفا، به سال 1259 هجری توسط حاجی بن حاجی عبدالله تبریزی برای خاندان امینی بنا گردید. این گرمابه دارای دو بخش مجزا برای خانمها و آقایان می باشد. ورودی بخش آقایان به خیابان مولوی دسترسی داشته که در اثر احداث، سر در آن تخریب شده و ورودی اولیه تغییر مکان داده است. ورودی بخش خانمها به کوچه دسترسی دارد. هر دو قسمت دارای سربینه و گرمخانه می باشند که فضاهای یاد شده در قسمت مردان دارای وسعت و تفصیل بیشتری بوده و همچنین معماری آن پیچیده تر و زیباتر است. بخش آقایان همچنین دارای استخر آب سرد نیز می باشد. تقریباً تمامی فضاها توسط انواع مختلف رسمی بندی و مزین گشته اند.
مسجد و مدرسه صالحیه
مسجد-مدرسه صالحیه در خیابان مولوی روبروی بازار واقع شده و بانی آن حاج ملا صالح برغانی از علمای نامی عصر خود و از مجاهدین مبارز قرن سیزدهم می باشد.

مدرسه ابراهیمیه
مدرسه ابراهیمیه یا مدرسه جدید در محله آخوند، واقع گردیده و بانی آن حاج محمد ابراهیم از طایفه میرزا است.

مدرسه شیخ الاسلام
بنای اولیه مسجد-مدرسه شیخ الاسلام مربوط به یکی از امرای ترکمانیه به نام آقاسی است و حاج میرزا مسعود شخ الاسلام در سال 1321 قمری آن را تجدید بنا کرد.

مسجد و مدرسه سردار
مدرسه و مسجد سردار توسط حسن خان و حسین خان سردار از امرای فتحعلیشاه قاجار به سال 1231 هجری قمری ساخته شده است

مدرسه التفاتیه
مدرسه التفاتیه توسط خواجه التفات در دوره ایلخانی بنا گردیده است و دارای طرحی دو ایوانی می باشد.

عمارت کاخ چهلستون

عمارت کلاه فرنگی به همراه سر در عالی قاپو تنها بناهای باقی مانده از باغ صفوی می باشند. این بنا در دوره قاجاریه مرمت و بازسازی شده و چهلستون نام گرفت

سر در عالی قاپو
سر در عالی قاپو در دوره سلطنت شاه طهماسب ساخته شده و در زمان سلطنت شاه عباس اول به صورت کنونی تغییر شکل یافته است. این سر در ورودی اصلی به دولتخانه دوران صفویه بوده است
جاذبه های طبیعی:
چشمه ها ی معدنی:

چشمه آبگرم خرقان
به فاصله 95 کیلومتری قزوین به همدان در کنار جاده واقع شده است. در این منطقه رودخانه ابهر رود عبور می کند که آبهای معدنی خرقان پس از مصرف به آن ریخته می شوند.
آبهای چشمه خرقان از دسته آبهای کلروه سدیک و بیکربناته کلسیک گرم با
PH اسید و سیلیس می باشند.
آب این چشمه ها مشابه آبهای معدنی سالن موتیه-فرانسه و بوربون-فرانسه بوده که در درمان دردهای عصبی، سیاتیک و رماتیسم مؤثر می باشد. در عفونت های مجاری تنفسی، تورم گلو و حلق و برنشیت مزمن به صورت استنشاق، بخار و دوش بینی مؤثر می باشد. آشامیدن این آبها در عفونت های دستگاه گوارش از قبیل سوء هاضمه ناشی از ضعف قواء توأم با یبوست، احتقان و تشمع کبدی نیز مفید می باشند.
چشمه یله گنبد _ قزوین
یله گنبد دهی است از دهستان قاقازان بخش ضیا آباد شهرستان قزوین که در شمال غربی قزوین واقع شده است. در شمال ده مذکور به فاصله 15 کیلومتری آن با راهی سخت و کوهستانی چشمه ای است به نام آبگرم یله گنبد. این چشمه در کف دره ای که از آن رودخانه کوچکی عبور می کند و به شاهرود می ریزد از زمین خارج می شود.
آب چشمه معدنی یله گنبد از دسته آبهای معدنی بیکربناته کلسیک آهن و گازدار خیلی گرم می باشد. استحکام در این آب به سبب وجود گاز کربنیک و گرمای آن تسکین دهنده و ضد درد می باشد. می توان از این آب در درمان بیماریهای عصبی-مفصلی، رماتیسم و عصبی استفاده نمود. آشامیدن آن نیز در کار دستگاه گوارش، کبد و مجاری صفرا و بیماریهای معده و روده ای و نیز بیماریهای تغذیه ای موثر می باشد.
غارها:
غار قلعه کرد
در 140 کیلومتری جنوب غربی شهر قزوین واقع شده و مسیر دسترسی به آن از طریق جاده روستایی آبگرم بخش آوج به سمت مغرب به روستای حصار ولیعصر و بعد از عبور از برجهای دو گانه خرقان به سمت شمال به روستای علی آباد و در نهایت به روستای قلعه کرد منتهی می شود. دهانه غار قلعه به سمت جنوب شرقی بوده، ارتفاع آن حدود 8 متر و عرض آن حدود 9 متر به صورت نیم دایره است. این غار دارای یک راهرو بوده که به دهانه چاهی که عمود بر دهلیز اصلی است منتهی می شود و پس از عبور از مدخل چاه به فضایی منتهی می شود که دارای ستونهای قطور استالاکیتت و استالاکمیت در رنگهای مختلف است. تالار اصلی غار به دهلیزها و شاخه های فرعی منتهی گردیده که خود شاهکاری از طبیعت است و آویزه های آهکی بعضی از قسمتها از سقف تا کف غار کشیده شده است. در کف غار نیز حوزه های کوچک آبی تشکیل شده و سنگهای سفید آهکی به سبک زیبایی هر بیننده ای را متحیر می سازد.
غار ولی گشنه رود
بخش قاقازان شرقی، 60 کیلومتری قزوین، در مسیر جاده روستای آلولک-گشنه رود واقع شده است. دهانه آن رود به شمال بوده و طول آن حدود 2 و عرض آن نیم متر است. این غار در منطقه نسبتاً نیمه معتدل و سرد کوهستانی که دارای درختان ارس هستند واقع شده و به نظر می رسد محل امکان و استقرار انسانی بوده باشد.
غار یخی انگول
بخش رودبار شهرستان، روستای دینک واقع در 40 کیلومتری شمال غرب قزوین. این غار از نوع غارهای یخی بوده و دهانه آن به سمت جنوب غرب است.
غار عباس آباد، بخش آوج، آبگرم
غار چهل دختر، بخش مرکزی
دریاچه اوان
بزرگترین و زیباترین دریاچه در منطقه قزوین، دریاچه اوان نام دارد که به فاصله 75 کیلومتری قزوین در جاده قزوین-معلم کلایه و در پایین دست روستای اوان، وربن، زواردشت و زرآباد قرار گرفته است. این دریاچه با مساحتی کمتر از شش هکتار دارای آب شیرین بوده و طول آن در طولانی ترین قسمت 275 متر و عرض آن 325 متر است، عمق دریاچه نیز از یک تا 20 متر در نوسان میباشد. در تابستان دریاچه محل ماهیگیری، آب تنی و قایق سواری بوده در پاییز مأمن پرندگان مهاجر نظیر قو، غاز، مرغابی و در زمستان با توجه به برودت هوا و یخ زدن سطح دریاچه قابل اسکیرانی است. طریق چشمه های کف دریاچه و نزولات آسمانی تامین می شود.
الموت
منطقه الموت جزو ناحیه کوهستانی واقع در شمال قزوین بوده و ارتفاعات آن جز رشته کوههای البرز است این منطقه از شمال به دهستانهای دو هزار و سه هزار تنکابن، از شرق به طالقان، از غرب به رودبار و از جنوب به طالقان و پشکلدره محدود می شود. رشته کوههای البرز در منطقه الموت دارای قلل معروف و بزرگی است و سه محور عمده کوهنوردی در این مسیر به ترتیب ذیل وجود دارد:
1.محور گرما رود پیچ بن-سیالان، با ارتفاع 4250 متر، دهستان سه هزار تنکابن
2 . محور اوان-خشچال با ارتفاع 4150 متر، دهستان دو هزار تنکابن
3. محور هیر، ویار، گون کول،کلاچای
دره اندج
یکی از مهمترین مناطق در رودبار الموت دره اندج است که با توجه به قابلیتهای زیست محیطی، وجود غارهای طبیعی و نوع بافت کوههای آن همیشه برای استقرار انسان ها مناسب بوده است.
در طول دره اندج و مسیر رودخانه تعدادی غارهای طبیعی دیده می شود که از نظر موقعیت جغرافیایی و شرایط زیست محیطی به نظر می رسد محل سکونت آدمیان در زمانی بوده که بشر هنوز فاقد فرهنگ ساختن سر پناه بوده.
دره نینه رود
این دره در نزدیکی روستاهای هیر و ویار واقع شده و با رود پر آبی که در آن جاری است یکی از مناطق ییلاقی و زیبای رودبار شهرستان، محسوب می شود که پر از فندق زارهای سرسبز بوده و قسمتهای شمالی و مرتفع آن دارای مراتع خوش آب و هوا است.
یکی از قدیمی ترین مسیرهای آمد و شد بین گیلان و قزوین از این دره می گذشته است که بخشهایی از راه سنگ فرش آن سالم به جا مانده است.
منطقه ییلاقی پیچ بن
این منطقه نسبتاً مرتفع با ارتفاع حدود 2500 متر در شمال شرقی الموت و بر سر راه معروف "سه هزار" قرار دارد و یکی از زیبا ترین مسیرهای راهپیمایی قزوین به شمال ایران است. چمنزارهای زیبای ییلاق خوش آب وهوا به گردنه مشهور "سلج انبار" با ارتفاع تقریبی 3000 می پیوندند که بخشی از رشته کوه البرز غربی است و مرز طبیعی استانهای قزوین و مازندران محسوب می گردد.
دامنه های جنوبی سیالان
دامنه های جنوبی سیالان در شمال شرقی الموت واقع و از ییلاقهای زیبا و سرسبز استان قزوین است. از "هنیز" که مرتفع ترین و شمالی ترین آبادی این منطقه محسوب می شود هر چه به سمت شمال پیش می رویم هوا خنک تر شده و پوشش گیاهی نیز تغییر می کند.
قله خشچال
این قله را می توان از مسیر راه قزوین-الموت و زواردشت نظاره گر بود. زواردشت در قسمت شمالی دریاچه اوان قرار دارد. برای دستیابی به قله مرتفع خشچال، از کنار دریاچه دو مسیر صعود وجود دارد، مسیر اول از طریق یالی است که از بالای دریاچه به طور مستقیم تا قله پیش می رود. مسیر دوم از درون دره زواردشت تا زیر قله ادامه می یابد این مسیر به محلی به نام "چشمه گلپری" می رسد که علاوه بر چشمه دارای پوشش انبوهی از بوته زارهای گلپر است.
منطقه شکار و تیر اندازی ممنوع الموت
این منطقه از نظر تنوع حیات وحش جانوری و زنجیره غذایی طبیعت از غنایی منحصر به فرد در استان و نیز در کشور برخوردار است. با توجه به اقلیم کوهستانی الموت و ویژگیهای منحصر به فرد منطقه انواع پرندگان شامل: عقاب، هما، کبک، کبک دری، کبوترسانان و لاشخور، تیهو، گنجشک سانان شامل؛ سهره و بلبل ها و انواع پستانداران، گیاه خوار و گوشت خوار شامل: کل و بز کوهی، گراز، پلنگ، خرس قهوه ای، خرگوش، خارپشت، جوجه تیغی، روباه، شغال و جوندگان منحصر به فرد و گونه های ممتاز بزرگ و کوچک را در خود جای داده است

صنعت

قزوین به علت داشتن بیش از 3500 واحد صنعتی و شهرکهای صنعتی متعدد و دسترسی آسان به آزادراه های مهم کشور، به عنوان یکی از مهمترین مراکز صنعتی دارای رتبه دوم صنعت توسعه یافته کشور می باشد

صنعت و تجارت
پیشینه صنعت و تجارت در منطقه قزوین به هزاران سال پیش باز می گردد، در دوران صفویه کارخانه هاو کارگاه های فراوان قالی بافی، کاشی و سرامیک، شیشه و میناگری، صنایع فلزی وجود داشته اند و مطالعات باستان شناسی دستان تــوانـمند ساکنــان این دیار را در ساخت سفالینه های هنرمندانه نشان داده و آثارشان را زینت بخش موزه های معروف دنیا ساخته است.
یکی از ویژگی های صنعتی استان قزوین است تنوعِ تولید است، چراکه بیش از هزار نوع محصول در واحدهای مختلف صنعتی مانند لوازم خانگی، صنایع غذایی، محصولات بهداشتی و دارویی، محصولات شیمیایی و سلولزی، قطعات صنعتی و ریخته گری، ماشین آلات و تجهیزات صنعتی، محصولات نساجی، چرم و پوشاک، لوازم برقی، الکترونیک و مخابرات، محصولات ساختمانی طراحی و تولید می شوند که ضمن برآورده نمودن نیازهای داخلی کشور، به خارج از کشور نیز صادر می شوند.
میزان تولید شیشه ، فولاد، مواد شوینده و کاشی و سرامیک، صنعت در قزوین را در مقایسه با کشور متمایز کرده است.

کشاورزی

تنوع اقلیمی زمینه مساعدی برای کشت انواع محصولات گرمسیری و سردسیری در نقاط مختلف استان را فراهم کرده است.دشت بسیار وسیع و حاصلخیز قزوین با 13 هزار کیلومتر مربع مساحت یکی از مراکز مهم کشاورزی در کشور محسوب می شود.پسته قزوین از مرغوبیت بالایی برخوردار است.

کشاورزی
تنوع اقلیمی زمینه مساعدی برای کشت انواع محصولات گرمسیری و سردسیری در نقاط مختلف استان را فراهم کرده است به طوریکه انواع محصولات گندم، جو، یونجه، زعفران، چغندر قند، عدس، لوبیا، سیب زمینی، تره بار، هندوانه، زیتون، ذرت، پسته، زیتون، گیلاس، سیب، هلو، زردآلو، گردو، انگور، فندق و زالزالک در سطح وسیعی از مزارع کشاورزی استان قزوین کشت می شوند.
مزیتی که قزوین را از شهرهای دیگر متفاوت می سازد باغستان های سرسبز با قدمتی 1400 ساله است که گرداگرد شهر قزوین را فرا گرفته اند، باغستان هایی مملوء از درختان انگور، پسته و بادام که صفا و طراوتشان شهر را زنده می کند و محصولشان برای تامین نیاز هموطنان، به اقصی نقاط کشور صادر می شود.
سرگل مزارع استان، دشت بسیار وسیع و حاصلخیز قزوین با 13 هزار کیلومتر مربع مساحت است که یکی از مراکز مهم کشاورزی در کشور قلمداد می شود و اکنون با مکانیزه شدن مراحل مختلف تولید و دسترسی به آب های روان، استفاده از ماشین آلات نوین و به کار گرفتن اصول علمی در دفع آفات نباتی، 5 درصد از نیاز غذایی کشور را تامین می نماید.
پسته قزوین نیز از مرغوبیت بالایی برخوردار است و با سطح زیر کشت 4 هزار هکتار، اغلب برای استفاده درصنایع غذایی و شیرینی پزی به کشورهای آلمان و حوزه خلیج فارس صادر می گردد.
به سبب وجود زمین های حاصل خیز و دسترسی به آب های سطحی و زیرزمینی کافی، پرورش بیش از 33 گونه انگور در تاکستان های قزوین به شهرت کشاورزی استان افزوده است و کشمش قزوین بعنوان یکی از فراورده های انگور از جایگاه ویژه ای در کشور برخورد دار است.
علیرغم اینکه اهریمن خشکسالی از دیرباز تاکنون یکی از دشمنان ایران زمین بوده است، میانگین بارش باران در دشت قزوین بین 200 تا 300 میلیمتر در سال است، افزون بر کاریزها و هزاران حلقه چاه عمیق و نیــمه عمیق، مزارع قزوین به وسیله طولانی ترین شبکه کانال آبرسانی که از سد انحرافی طالقان سرچشمه می‌گیرد سیــراب می‌شــوند.
یکی دیگر از فعالیت های بخش کشاورزی دراین استان دامداری است که از موقعیت مناسبی برخوردار است که به دو شکل صنعتی و سنتی رواج دارد. علاوه بر این به دلیل افزایش نیاز مردم منطقه و استان های مجاور به گوشت سفید و تخم مرغ، مراکز پرورش طیور بسیاری نیز در سطح استان تاسیس شده اند.
با گسترش و توسعه مراکز دام و طیور، تولید فرآورده های دامی استان قزوین جایگاه بسیار مهمی در کشور به دست آورده است به نحوی که 45% تولید مرغ مادر تخم گذار،100 % تولید مرغ اجداد تخمگذار، 10% تولید تخم مرغ ، 4% شیر، 15% گوشت مرغ و 10% گوشت قرمز کل کشور، توسط دامداران استان قزوین تامین می شود

صنایع دستی

صنایع دستی قزوین: فرش بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، منبت کاری و خطاطی و خوشنویسی

صنایع دستی:

فرش بافی
فرش بافت قزوین از نفیس ترین فرشهای بافته شده ایران می باشد که متأسفانه بافت آن فراموش شده است و تنها تعدادی از آنها در موزه ها و مجموعه های شخصی دیده می شود از ویژگیهای این فرش تنوع کاربرد رنگ و نقش می باشد.

گلیم بافی
این هنر تقریباً در تمامی روستاهای قزوین رایج است از مراکز مهم بافت گلیم می توان به رودبار الموت، رودبار شهرستان، ارداق و ضیاء آباد اشاره کرد.

جاجیم بافی
این هنر در استان قزوین از سابقه نسبتاً طولانی برخوردار است در اکثر روستاهای این استان جاجیم بافی رایج بوده است، اما متأسفانه اکثر کارگاههای آن از چرخه تولید خارج شده است. مواد اولیه بافت جاجیم پشم است که معمولاً توسط زنان روستا تهیه می شود زنان در مواقع بیکاری علاوه بر پشم چینی آنها را توسط مواد محلی و گیاهی رنگ می کنند. لازم به ذکر است که امروزه از کامواهای رنگی در جاجیم بافی استفاده می کنند روستائیان در فصول بیکاری که پاییز و زمستان است کارگاه جاجیم را در داخل اتاق بر پا می دارند و عشایر از اوایل بهار و اواخر زمستان در فضای باز به جاجیم بافی می پردازند.

پن بافی (نوار بافی)
در گذشته پن را با نخهای ابریشمی می بافتند لیکن امروزه از نخهای نایلونی نیز استفاده می کنند انواع نقوشی که بر روی پن می اندازند عبارتند از چهل چپر، چشم بلبل یا بیست و نه چپر، چشم خروس یا بیست و هشت چپر، هشت چپر یا مار پیچ یا نیم مداخل. در گذشته بافت پن یا نوارهای تزئینی لباس در منطقه رودبار شهرستان و الموت بسیار رایج بوده است.

موج بافی
موج نوعی دست بافته سنتی است که هنوز در برخی از مناطق بافت آن رواج دارد رونق این هنر مانند سایر صنایع دستی منطقه با رواج استفاده از مصنوعات کارخانه ای که هم ارزانتر و هم متنوع ترند، کم رنگ تر شده است دستگاه موج بافی قابلیت بافت پارچه های ظریف جهت تهیه البسه و تولید پارچه های ضخیم تر که بیشتر از آن به عنوان پتو، روکرسی، روفرشی، پرده، ملحفه و جا نماز استفاده می شود را دارا ست.

گلابتون دوزی
در قدیم میان طبقات متوسط و اعیان معمول بود وقتیکه دخترها را می خواستند به خانه بخت بفرستند بعضی از لوازم شخصی عروس از جمله جعبه لوازم آرایش، جای شانه، کیف پول، جای مهر و
را با این هنر تزئین می کردند. این هنر مانند سوزن دوزی می باشد با این تفاوت که به جای نخ از مفتولهای بسیار نازک طلائی و یا برنجی استفاده می کردند.

نم نم دوزی
اشیاء مختلف تهیه می کردند اشیائی مانند کیسه پول، جای قیچی، جای شانه، سرمه دان، جای مهر و
. این مهره ها با ظرافت و دقت کنار هم چیده می شوند. در قزوین با استفاده از مهره های بسیار ریزی (که ترکها به آن منجوق می گویند)

گیوه دوزی ( گیوه کشی )
از جمله مراکزی که این صنعت رایج است شهر های قزوین و تاکستان است. در حال حاضر گیوه های تولیدی این استان با گیوه هایی که در یزد، آباده و کرمانشاه می دوزند کمی تفاوت دارد و آن اینکه در این استان کف گیوه ها پلاستیکی و یا چرمی است (شیوه ای که از پارچه های کهنه و نوارهای چرمی ساخته می شود) و در گیوه های موسوم به ملکی کاربرد دارد در این استان تولید نمی شود

منبت کاری
این صنعت در غالب شهر های ایران معمول بوده در قزوین نیز به حد کمال وجود داشته و بهترین نمونه آن در حرم شاهزاده حسین است و نمونه دیگر آن ارسی های برخی منازل خصوصی به ویژه ارسی های ((حسینیه امینی)) ها است که در سراسر ایران بی نظیر است.

نقاشی پشت شیشه
نقاشی پشت شیشه ی قزوین در دوران قاجاریـه با مـایه گرفتن از هنر روزگارصفویـه درخشیده است تاجائیکه این شهر یکی از مراکز تولیدآن گشته و صدها اثر در این سبک آفریده شده، ولی متاسفانه قسمت اعظم آنهادرگنجینه ها ی خصوصی و موزه های بزرگ پراکنده گشته واز آنجاکه تقریبا تمامی آنهافاقد امضاء است از اینـرو نقاشـان بزرگ این شهر بر خــلاف خوشنویسان آن، گمنام مانده اند و شناسائی آنها پس از گذشت سالیان دراز کاملا دشوار می نماید.

نقاشی و تذهیب
درقزوین نقاشی معمول بوده است. روی درها،ارسی ها،دیوار و سقف اطاقها رانقاشی کرده، روی آن را رنگ جلا از روغن کمان می زدند و این روغن را با دستور خاصی تهیه می کردند. رنگهایی که بکار می رفته تماما رنگهای طبیعی (معدنی و گیاهی) و دارای ثبات و جلای ویژه ای بوده است.

خوشنویسی و خطاطی
شهر قزوین دراین قسمت شاید به بسیاری ازشهرهای بزرگ مزیت وبرتری داشته باشد، زیرا بزرگترین استاد خط نستعلیق (میرعماد حسنی قزوینی) از قزوین برخواسته و وی کسی است که هنوز هم طغرای شهریاری، اقلیم خط و خوشنویسی بنام نامی وی مزین و موشح است و در این فن استادی مسلم و بی رقیب می باشدوآخرین هنرمند نامی این هنر ازمردم قزوین، شادروان میرمحمدحسین عمادالکتاب سیفی حسنی قزوینی است، که در عصر خود در سراسر کشور بی رقیب بود و در تهران می زیست و شاهنامه معروف به چاپ امیر بهادر به خط آن مرحوم است ورسم المشقهایی برای نوباوگان ترتیب داده وچاپ کرده است که برای مبتدیان و نوآموزان بهترین وسیله تمرین می باشد.

شهرستان قزوین

تاریخچه

قزوین در زمان حکومت صفوی پایتخت ایران بوده است و به همین دلیل دارای اماکن و موزه های تاریخی بسیاری می باشد. قزوین از نظر ثبت آثار تاریخی یکی از شهرهای برتر کشور است.

این شهر باستانی در زمان شاه تهماسب صفوی پایتخت ایران بوده‌است. نخستین خیابان ایران (خیابان سپه) در قزوین ساخته شد و آب انبار سردار بزرگ‌ترین آب انبار تک گنبدی جهان در قزوین می‌باشد.

در عصر صفوی شاه تهماسب اول ، قزوین را به عنوان پایتخت برگزید.شاه تهماسب صفوی به سال ۹۵۳ ه.ق به علت نزدیکی تبریز به مرزهای عثمانی و آسیب پذیر بودن این شهر و نیز دور بودن از خراسان و هجوم مداوم ازبکان به ایران پایتخت را به قزوین انتقال داد. که این پایتختی تا سال ۱۰۰۶ ه.ق ( به مدت نیم قرن ) ادامه داشت.

مجموعه دولتخانه صفوی در مرکز شهر قزوین با مساحتی بالغ بر شش هکتار واقع شده است، دولتخانه صفوی و یا باغ فرهنگی قزوین از ساختمان عالی‌قاپو در شمال خیابان سپه آغاز شده و در انتها به محوطه عمارت چهلستون اتصال می‌یابد و در طول مسیر خود با گذشتن از چندین حیاط و محوطه باز، امکان بازدید از آثار و بقایای به‌جا مانده از دوره‌های مختلف (صفوی، افشاریه، زندیه و قاجاریه) همانند سردر عالی‌قاپو، باغ حیاط عالی‌قاپو، عمارت شهربانی، شترخان، گراند هتل قزوین، سینما گراندهتل ، پیغمبریه ، کاخ چهل‌ستون قزوین و موزه قزوین را فراهم می کند.

شهر قزوین در گذشته هشت دروازه داشت که به نام‌های دروازه رشت، دروازه باغ‌شاه، دروازه درب کوشک، دروازه تبریز، دروازه تهران قدیم، دروازه شیخ‌آباد، دروازه امام‌زاده حسین و دروازه خندقبار معروف بودند. امروزه از آن میان، تنها دو دروازه درب کوشک و تهران باقی مانده‌اند

کاروان‌سرای سعدالسلطنه با مساحت ۲۶ هزار متر مربع از کامل ترین و وسیع ترین سرا های سنتی ایران محسوب می شود. این بنای تاریخی در مجموعه بازار تاریخی قزوین قرار گرفته است و در دوره ناصر الدین شاه قاجار و به دستور باقر خان سعدالسلطنه ( سعدیه ) بنا شده است

فرهنگ

کاخ چهل ستون قزوین قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. استادانی چون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی ، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی از جمله خوشنویسان به نام قزوین بوده اند.

به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان «پایتخت خوشنویسی ایران» لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر برگزارمی شود.

مشاهیر

خطه قزوین تاکنون مهد پرورش بزرگان علم و ادب و خوشنویسی بسیار بوده که با خلق آثار و اقدامات ارزشمند خود گام موثری در پیشبرد فرهنگ ایران داشته اند. بزرگانی همچون علامه علی‌اکبر دهخدا ،عارف قزوینی ،عبید زاکانی ،حمدالله مستوفی ،میرعماد حسنی قزوینی ، نسیم شمال ، محمد قزوینی ، عمادالکتاب ، عبدالمجید طالقانی ، شهید عباس بابایی ، محمدعلی رجایی ، سید علی اکبر ابوترابی ، زکریای قزوینی ، منوچهر نوذری، قمرالملوک وزیری ، ابوالحسن اقبال‌آذر، جواد مجابی، محمد دبیرسیاقی ، بهاالدین خرمشاهی و سید علی موسوی گرمارودی و بسیاری دیگر که با اقدامات خود فرهنگ ایران را تعالی بخشی

آداب و رسوم

پنجاه بدر

پنجاه بدر آیین سنتی و قدیمی مخصوص مردم این شهر است که به پاس بارش های بهاری ، پنجاهمین روز سال یا فصل بهار را در طبیعت سپری می کنند.

غذاها و شیرینی های سنتی

ره آورد شهر قزوین پسته ، باقلوا و شیرینی است

قیمه نثار معروف ترین غذای سنتی و متداول ترین شیرینی‌های قزوین باقلوای لوزی، نان برنجی، نان نخودی، نان قندی، باقلوای پیچ ، نان بادامی، نان گردویی و پادرازی می باشد

گردشگری

قلعه الموت:

قلعه الموت یکی از قلعه‌های منحصربه‌فرد تاریخی در ایران است. دژ الموت در شمال شرقی روستای گازرخان(قصر خان) و بر فراز صخره‌ای به ارتفاع ۲۱۶۳ متر از سطح دریا که بلندی صخره از زمین‌های پیرامون خود ۲۰۰ متر و گسترده دژ 20 هزار متر مربع می‌باشد قرار دارد. این کوه از نرمه گردن (میانه نرمه‌لات و گرمارود) شروع شده و به طرف مغرب ادامه پیدا کرده است. صخره‌های پیرامون قلعه که رنگ سرخ و خاکستری دارند، در جهت شمال شرقی به جنوب غربی کشیده شده‌اند. پیرامون دژ از هر چهار سو پرتگاه است و تنها راه ورود به قلعه در انتهای ضلع شمال شرقی است که کوه هودکان با فاصله‌ای نسبتاً زیاد بر آن مشرف است.. این قلعه یکی از جاذبه‌های گردشگری الموت محسوب می‌شود.

حسن صباح در سال ۴۸۶ هجری قمری این قلعه را تصرف کرد و اکنون دژ به نام دژ حسن صباح نیز نامیده می‌شود. عمده شهرت دژ به علت فعالیتهای نظامی-امنیتی حسن صباح درآن بوده است

مساجد ، امامزاده ها ، بقعه چهار انبیا ، آب انبارها ، کاروانسرا ها ، مجموعه تاریخی بازار و قلعه ها از دیگر یادگارهای تاریخی در شهرستان قزوین است .

جاذبه های طبیعی

دریاچه اوان: بزرگ‌ترین و زیباترین دریاچه در استان قزوین؛ دریاچه «اوان» نام دارد که به فاصله 75 کیلومتری شهر قزوین در جاده قزوین- معلم کلایه قرار گرفته است. این دریاچه با مساحتی کمتر از شش هکتار، دارای آب شیرین است. حداکثر طول آن 325 متر و عرض آن 275 متر و عمق آن از 1 تا 20 متر در نوسان است. آب دریاچه از طریق چشمه‌های کف دریاچه و نزولات آسمانی تأمین می‌شود و جوشش دائمی آن باعث صافی و زلالی آب دریاچه شده است.

همچنین آبشارهای ایل چوپان ، گرمارود و دومانچال و ارتفاعات سه هزار به عنوان مسیر کوهپیمایی دره سه هزار به شهرستان تنکابن و ایوان سنگی نیاق ، منطقه باراجین ، آبگرم یله گنبد ، جنگل های حسین آباد طارم سفلی از دیگر جاذبه های گردشگری طبیعی شهرستان قزوین است.

دره شاهرود : این رود تنها رودخانه دامنه جنوبی البرز است که آب آن به دریای مازندران می‌ریزد. این رودخانه از دو شاخه اصلی طالقا‌ن‌رود و الموت‌‌رود تشکیل می‌شود که در شمال غربی روستای شیرکوه به هم می‌پیوندند. رودخانه شاهرود همواره طغیانی است و تا اواخر بهار، آب آن با گل و لای فراوان همراه است. آبرفت این رود برای شالیزارهای پیرامون آن، اهمیت قابل توجهی دارد. این رود با جهت شرقی - غربی، پس از طی مسافتی و گذشتن از لوشان، در تنگه منجیل به دریاچه سد سفیدرود می‌ریزد.

چشمه آبگرم یله گنبد: روستای یله گنبد از توابع بخش کوهین شهرستان قزوین، در فاصله 10 کیلومتری جاده قزوین- رشت واقع است. چشمه یله گنبد در 15 کیلومتری شمال این روستا قرار دارد و راه دسترسی به آن سخت و کوهستانی است. این چشمه در کف دره‌ای که از آن رودخانه کوچکی عبور می‌کند و به رودخانه شاهرود می‌ریزد، از دل زمین بیرون می‌آید. آب چشمه معدنی یله گنبد از دسته آب‌های معدنی بیکربناته کلسیک آهن و گازدار خیلی گرم است. استحمام در این آب به دلیل وجود گاز کربنیک و گرمای آن، تسکین‌دهنده و ضد درد است. ظاهراً این آب در درمان بیماری‌های عصبی، مفصلی و رماتیسم مؤثر است و آشامیدن آن نیز در عملکرد دستگاه گوارش، کبد و مجاری صفرا و بیماری‌های معده‌ای و روده‌ای و نیز بیماری‌های تغذیه‌ای مؤثر می‌باشد.

باغستان های سنتی قزوین

شهر قزوین به علت دارا بودن ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار باغستان در اطراف شهر و وجود بوستان ۱۴۰۰ هکتاری باراجین در سال ۱۳۹۲ از سوی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور به عنوان شهر پاک ایران انتخاب شد.

جاذبه های مذهبی

امامزاده شاهزاده حسین فرزند امام رضا(ع) شهر قزوین از دیرباز میزبان قدوم پاک امامزادگان بسیاری بوده است ، که مزارشان امروزه زیارتگاه شیعیان است سلسله صفوی علاوه بر ساخت بنا بر مزار قدیمی شاهزاده حسین ، مزار آمنه خاتون، حلیمه خاتون و نیز بقعه پیغمبریه معروف به چهار انبیاء، مزار چهار تن از پیامبران به نام های سلام ، سلوم ، سلوهی و القیا را ساخت که تا به امروز نیز زیارتگاه عموم مردم است . از دیگر امام زاده های قزوین می توان به امامزاده اباذر،امامزاده اسماعیل،امامزاده علی قزوین ، امامزاده سلطان سید محمد و امامزاده باراچین اشاره کرد.

روز قزوین

۹ شهریور ماه سالروز انتخاب قزوین به عنوان پایتخت از سوی شاه تهماسب صفوی است. با تصویب شورای شهر قزوین این روز از تقویم با عنوان روز قزوین انتخاب شده‌است. و همایش قزوین با حضور سفیرانی که در زمان صفوی در این شهر حضور داشتند برگزار می‌شود. در این روز بازدید از موزهها و اماکن سیاحتی رایگان بوده و نیز تورهای رایگان برای بازدید و گشت گذار در شهر برگزار می‌شود. نمایشگاه خوشنویسی، جشنواره موسیقی، نمایشهای محلی، سینمای تابستانه و نمایشگاه صنایع دستی را می توان از شاخص ترین مراسم‌های روز قزوین برشمرد

صنایع دستی

از هنرهای سنتی و صنایع دستی این سرزمین می‌توان در ابتدا به نقاشی و تذهیب، نقاشی پشت شیشه، نم نم دوزی، گلابتون دوزی، پن بافی (نوار بافی)، فرش بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، گیوه دوزی، آینه سازی، قفل سازی، و منبت کاری اشاره نمود. همچنین در موسیقی، این شهر نوابغی همچون ابوالحسن اقبال آذر و عارف قزوینی را به دیار ایران زمین هدیه کرده‌است

شهرستان تاکستان

معرفی کلی شهرستان تاکستان

معرفی کلی شهرستان تاکستان شهرستان تاکستان براساس مصوبه شماره 3606 مورخ 5/3/1359 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایجاد گردید. در حال حاضر شهرستان مذکور دارای 4 بخش(مشتمل بر بخش مرکزی، اسفرورین، خرمدشت و ضیاءآباد) 9 دهستان 5 شهر به نام های تاکستان، نرجه، اسفرورین، خرمدشت وضیاءآباد می باشد.

مساحت این شهرستان 2538 کیلومتر مربع و تراکم جمعیت در آن 4/68 نفر در هر کیلومترمربع می باشد.
شهرستان تاکستان دارای 155 آبادی است که از این تعداد 131 آبادی آن دارای سکنه، 24 آبادی فاقد سکنه می باشد. همچنین تعداد 96 روستا از روستاهای این شهرستان براساس ماده 2 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری دارای جمعیت قانونی 20 خانوار و بیشتر یا 100 نفر جمعیت بالاتر می باشند.
بخش های شهرستان تاکستان عبارتند از:
بخش مرکزی
بخش مرکزی تاکستان درسال 1359 تاسیس شده است و دارای 3 دهستان به نام های قاقازان غربی، قاقازان شرقی و نرجه می باشد. این بخش دارای 2 شهر به نام های تاکستان و نرجه می باشد.
مساحت بخش مرکزی تاکستان 952 کیلومترمربع است و تراکم جمعیت در آن 106 نفر در هر کیلومترمربع می باشد که براساس درجه بندی تراکمی مصوبه هیات وزیران دارای تراکم بالاست(بیش از 30 نفر در هر کیلومترمربع) این بخش دارای 70 آبادی است که از این تعداد 55 آبادی دارای سکنه و 15 آبادی آن فاقد سکنه می باشد.همچنین تعداد روستاهای دارای جمعیت قانونی این بخش براساس ماده 2 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری 33 روستا می باشد.
 بخش ضیاءآباد
بخش ضیاءآباد در سال 1368 تاسیس و دارای 2 دهستان بنامهای دودانگه سفلی و دودانگه علیا می باشد. این بخش دارای یک شهر به نام ضیاءآباد است که مرکز بخش ضیاءآباد است.
مساحت این بخش 844 کیلومترمربع وتراکم جمعیت 5/25 نفردرهر کیلومترمربع می باشد .این بخش دارای 39 آبادی است که 37 آبادی دارای سکنه و 2 آبادی فاقد سکنه است. دارای 28 روستا میباشد.
بخش خرمدشت
بخش خرمدشت در سال 1373 تاسیس و دارای2 دهستان به نامهای افشاریه و رامند شمالی میباشد. این بخش دارای یک شهر نام خرمدشت است که مرکز بخش است. مساحت این بخش 543 کیلومترمربع و تراکم جمعیت 40نفر در هر کیلومترمربع است. این بخش دارای 27 آبادی که 23 تا دارای سکنه و 4تا فاقد سکنه است. تعداد روستاها 22 می باشد.
بخش اسفرورین
بخش اسفرورین در سال 1376 تاسیس و دارای 2 دهستان به نامهای اک و خرم آباد است. این بخش دارای یک شهر بنام اسفرورین است که مرکز بخش نیز می باشد. مساحت آن 198 کیلومترمربع و تراکم جمعیت 145 کیلومترمربع است. این بخش دارای 19 آبادی است ک 16 آبادی دارای سکنه و 3 آبادی فاقد سکنه می باشد.تعداد روستاهای این بخش 13 روستا می باشد.

بیشینه تاریخی

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی تاکستان که به سرزمین «تات ها» معروف بود در گذشته «سیاده» یا «سیادهن» نامیده می شد.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
تاکستان که به سرزمین «تات ها» معروف بود در گذشته «سیاده» یا «سیادهن» نامیده می شد. به قول برخی مورخان «سیادهن» یا «سیادهان» تغییرشکل یافته واژه «سه دهان» بوده و خود آن نیز صورت معرب لغت «سه دژان» پارسی است. هم چنین نام «سیادهن» بر روی یکی از کتیبه های دوران هخامنشی - مربوط به ۲۳۰۰ سال قبل - موسوم به پیوتین گرایا نیز حک شده است. این کتیبه که از قدیمی ترین اسناد نوشتاری این شهرستان است، به زبان یونانی نوشته شده است و هم اکنون در موزه شهر وین، پایتخت اتریش نگه دارگی می شود. دراین کتیبه چنین آمده است: «سیادان (نام پیشین تاکستان) و ساوه از شهرهای سرسبز شمال فلات ایران است.» تاریخ این شهر با ورود اولین دسته های اقوام آریایی به این سرزمین رقم خورده است و در سلسله ها و حکومت های قبل از اسلام در ایران، صعودها و فرودهای بسیاری بر خود دیده است. آثار گچ بری جالب مربوط به دوره ساسانی که در تپه خندو واقع در شمال خاوری تاکستان به دست آمده است، نشانه آبادانی این منطقه در آن دوران است. بر اساس شواهد و بررسی های باستان شناسی انجام شده در تپه خله کو ایجاد هسته اولیه شهر به ۷۰۰۰ سال پیش باز می گردد که همین سندعلمی، تاکستان را جزو قدیمی ترین شهرهای ایران و حتی دنیا قرار می دهد. روی همین اصل باید تحقیقات علمی - در مورد عمر این شهرستان - در این منطقه تکمیل تر شود. این شهرستان با توجه به این که قدیمی ترین شهر منطقه است، قدیمی ترین اثر باستانی این محدوده، یعنی بقعه پیر را نیز در خود جای داده است. هم چنین مسیر عبور جاده قدیمی، پر رفت‌وآمد و جهانی ابریشم از این شهر بوده است. طی حدود ده هزار سال، این مسیرنقش عظیمی در نقل و انتقال مواد، فرهنگ، آیین، تکنولوژی و ایجاد و توسعه روابط فرهنگی و اقتصادی و نزدیکی ملت ها به عهده داشته و همانند رود بزرگی آسیا را به اروپا پیوند داده است. جاده ابریشم - که افرادی چون کوروش و کراسوس رومی و اسکندر مقدونی بر سر تسلط بر آن جان باختند - به خاطر وجود سنگ ابسیدین و موقعیت استراتژیک مناسب از تاکستان عبور می کرده است. در زمان هخامنشیان برای یکی از راه های ارتباطی ساخته شده توسط داریوش اول چاپارخانه مهمی در تاکستان بنا شد که محل آن روبه روی بقعه پیراست و عده ای وجه تسمیه «سیادان» را به خاطر وجود همین چاپارخانه می دانند. تاکستان در اواخر حکومت شاهان هخامنشی، بعد از مقاومت در برابر سپاه اسکندر و شکست خوردن از او، متحمل خسارات فراوانی شد. طبق تحقیقات و مطالب آورده شده در کتاب «ایستگاه های پارتی» چاپ فیلادلفیای آمریکا (سده اول پیش از میلاد)، تاکستان از شهرهای مهم منطقه بوده و از بخش های سوق‌الجیشی امپراتوری اشکانیان در باختر کشور به حساب می آمده است. با توجه به اشیای به دست آمده از تپه های باستانی این شهرستان مشخص شده که تاکستان در زمان ساسانیان - آخرین سلسله ایران قبل از اسلام - شهری بسیار آباد بوده است. منطقه تاکستان به هنگام فتح ایران توسط اعراب (در زمان عمربن خطاب) به دست عروه بن زید خل طایی گشوده شد، اما مردم آن بر دین خود استوار مانده و خراج گزار شدند. در زمان امویان و سلجوقیان ناحیه تاکستان از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و در زمان ایلخانان با استقرار پایتخت در سلطانیه موقعیت جلگه تاکستان به نحو چشم گیری رونق یافت. آمدن سلطان محمد خدابنده به این شهر, ورق دیگری بر تاریخ این خطه افزود. این توجه و شکوفایی منطقه تاکستان در زمان صفویه هم ادامه پیدا کرد. بناها و مکان های به جای مانده از آن زمان؛ گواه محکمی بر این ادعا است. در ضمن چون تاکستان بر سر راه تهران - اروپا قرار داشته، بیش تر شاهان قاجار نیز به این شهر آمده و مدتی در آن مانده یا از آن می گذشتند و بالطبع مورد توجه و تفقد آنان قرار می گرفته است. این شهرستان هم اکنون یکی از معتبرترین شهرستان های استان قزوین است.
ساکنین اصلی این شهر به زبان تاتی بازمانده زبان قدیمی ایرانی سخن می گویند . آ
ثار بدست آمده از تپه های باستانی تاکستان و روستاهای اطراف آن حاکی از قدمت این سرزمین به تاریخ پیش از اسلام می رسد . از آثار باستانی آن میتوان مسجد شاه عباس مسجد سرخندق مقبره پیر، حمام شاه عباسی، قز قلعه، امامزاده ولی ضیاء آباد.رانام برد . تاکستان با داشتن بیش از ۲۰۰واحد صنعتی بزرگ وکوچک، ذخائر بزرگ معدنی ویک مجتمع و4شهرک صنعتی بعنوان مهمترین شهر صنعتی استان محسوب میگردد. وجود باغهای بزرگ انگوراین شهر را به همین نام شهرت داده است.
شهرستان تاکستان در زمینه گردشگری مذهبی و طبیعی دارای توان های بالقوه زیادی است که نشان از پتانسیل بالای این منطقه دارد. بناهای تاریخی و معماری این شهرستان شامل: بناهای مذهبی, امام زاده ها و هم چنین قلعه های قدیمی است و مکان های طبیعی نیز شامل: چشمه های آب گرم که در زمینه توریسم درمانی مفیدند .
مردم شهرستان تاکستان مانند مردم دیگر شهرهای ایران در صنایع دستی و آفریدن اثرهای هنرمندانه، سابقه طولانی دارند. انواع سفال و ظروف سفالی، گیوه, انواع سبد، قالی، گلیم و نقش های منجوق دوزی شده از جمله مهم ترین صنایع دستی تاکستان است.

مشخصات جغرافیایی

مشخصات جغرافیایی تاکستان در باختر استان قزوین قرار گرفته و مرکز آن شهر تاکستان است. از نظرجغرافیایی در ۴۹ درجه و ۴۲ دقیقه درازای خاوری و ۳۶ درجه و ۰۴ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۲۶۵ متری از سطح دریا واقع شده است.

این شهرستان در ناحیه جنوب باختری شهرستان قزوین واقع شده و از باختر به استان زنجان، از جنوب به شهرستان بویین زهرا و از شمال و شمال خاوری به شهرستان قزوین محدود می شود. شهرستان تاکستان از شهرها و روستاهای متعدد تشکیل شده است و شهر تاکستان از دو بخش قدیم و جدید پدید آمده که بخش قدیم شهر درناحیه جنوبی واقع شده و بخش جدید شهر, بیش تر به سوی شمال گسترش یافته است. فاصله تاکستان تا قزوین حدود چهل کیلومتر و از طریق جاده آسفالته و بزرگ راه تهران- زنجان به آن متصل است. عوامل اقتصادی از جمله آب و هوای مناسب، حاصل خیزی خاک و دست رسی به آب مورد نیاز برای کشاورزی سبب گسترش و توسعه منطقه تاکستان شده است.راه ها و مسیرهای ارتباطی شهرستان تاکستان عبارتند از: ۱- بزرگ راه تهران - زنجان که از قزوین و تاکستان نیز عبور می کند. ۲- راه اصلی آسفالته تهران - زنجان که از تاکستان می گذرد. ۳- راه های فرعی مختلف که به شهرستان های هم جوار مرتبط می شود. ۴- جاده ترانزیت تهران - اروپا که از شهرستان تاکستان عبور می کند.
شهرستان تاکستان در استان قزوینِ در شمال غربی ایران است. ارتفاع متوسط این شهر از سطح دریا ۱
٬۲۶۵ متر می‌باشد. فاصله تاکستان تا مرکز استان (قزوین) حدود چهل کیلومتر که از جاده قدیم قزوین-همدان و آزادراه (قزوینزنجان) به آن متصل است.

شهرستان بوئین زهرا

معرفی شهرستان بوئین زهراء

وجه تسمیه شهرستان بوئین زهرا :درباره نام بوئین زهرا روایات و احادیث گوناگونی گفته می شود. درباره نام این ناحیه و چگونگی آن در کتاب سرزمین قزوین نوشته دکتر پرویز ورجاوند چنین آمده است: "برقی زکر کرده است که زهرا منسوب به دختر "روی" صاحب ری است که این نام را داشته و این بقعه را به دخترس بخشیده است و او در آنجا بنائی کرد..."

در اینکه تا چه حد نام این منطقه با نام دختر صاحب ری در ارتباط است جای بحث است. از این رو و با توجه به وجود تمدن پیش از اسلام در این منطقه بی مناسبت نخواهد بود اگر اساس این نام را مربوط به قبل از اسلام بدانیم که با اندکی تغییر به شکل کنونی در آمده است. از جمله و با احتمال زهرا را می توان تبدیل شده کلمه "زرا" به معنی مقدس دانست و بوئین را ترکیبی از ]بو[ و ]ئین[، به معنی چشمه به شمار آورد که بر روی هم "چشمه خدای مقدس" می شود و از آنجا که اکثر چشمه ها و برکه ها به الهه آناهیتا، فرشته پاکی و آبهای روان مربوط بوده اند، دادن عنوان "چشمه مقدس" به سرزمینی که معبدی از ناهید در آن وجود داشته بی اساس به نظر نمی رسد.
جمعیت : 121176 شهری : 53314 روستائی : 67862
مساحت : 3003 کیلومتر مربع
بخش ، شهر و دهستان :
1- بخش مرکزی :
1- شهر بوئین زهرا دارای دهستانهای زهرای بالا و زهرای پایین
2- شهر سگز آباد دارای دهستان سگزآباد
2- بخش رامند :
1- شهر دانسفهان دارای دهستانهای رامند جنوبی و ابراهیم آباد
3- بخش دشتابی :
1- شهر ارداق دارای دهستانهای دشتابی شرقی و دشتابی غربی
4- بخش شال :
1- شهر شال دارای دهستانهای قلعه هاشم خان و زین آباد
طول و عرض جغرافیایی :
بین 37 دقیقه و 49 درجه و 19دقیقه و 50 درجه طول شرقی
بین 10 دقیقه و 36 درجه و 30 دقیقه و 35 درجه عرض شمال
ارتفا, از سطح دریا : 1500 متر
فاصله تا مرکز استان : 55 کیلومتر
فاصله تا تهران : 130 کیلومتر
دین و مذهب : اسلام ، شیعه
زبان : ترکی ، فارسی ، تاتی
محصولات عمده کشاورزی : پسته، گردو، انگور، هلو، شلیل، سیب، گندم، جو، ذرت، هندوانه، خربزه و ...
شهرک های صنعتی : شهرک صنعتی آراسنج- شهرک صنعتی لیا- شهرک صنعتی دانسفهان، شهرک صنعتی شال، شهرک صنعتی حکیمیه
صنایع دستی : گلیم بافی، فرش بافی، سرمه دوزی و ...
حیاط وحش :
پرندگان بومی: باقرقره- کبک- کبک چیل- تیهو- فاخته- قمری- سحره گنجشک- کلاغ- زاغ- سار- یاکریم- کبوتر- بلدرچین- عقاب- ساری کپه- لیل- قرقی- شاهین- ترلان- مینا.
پرندگان مهاجر شمال: انواع مرغابی ها، درنا، فلامینگو، هوبره و بحری.
پستانداران: گرگ، روباه، شغال، خرگوش، تشی، گراز، جوجه تیغی و آهو.
خزندگان: انواع مارهای سمی و غیر سمی و لاک پشت.
آثار تاریخی :
کاروانسرای شاه عباسی محمدآباد- پل شاه عباسی- کاروانسرای شاه عباسی هجیب- تپه زاغه- قره تپه(سگزآباد)- مشکین تپه- تپه دولت آباد- رمباد تپه- تپه لیا- تپه زلیخا- تپه آقابابا
مراکز تفریحی،گردشگری و اقامتی : منطقه گردشگری امام علی(ع)

تاریخچه

وجه تسمیه شهرستان بوئین زهرا : درباره نام بوئین زهرا روایات و احادیث گوناگونی گفته می شود. درباره نام این ناحیه و چگونگی آن در کتاب سرزمین قزوین نوشته دکتر پرویز ورجاوند چنین آمده است: "برقی زکر کرده است که زهرا منسوب به دختر "روی" صاحب ری است که این نام را داشته و این بقعه را به دخترس بخشیده است و او در آنجا بنائی کرد..."

در اینکه تا چه حد نام این منطقه با نام دختر صاحب ری در ارتباط است جای بحث است. از این رو و با توجه به وجود تمدن پیش از اسلام در این منطقه بی مناسبت نخواهد بود اگر اساس این نام را مربوط به قبل از اسلام بدانیم که با اندکی تغییر به شکل کنونی در آمده است. از جمله و با احتمال زهرا را می توان تبدیل شده کلمه "زرا" به معنی مقدس دانست و بوئین را ترکیبی از ]بو[ و ]ئین[، به معنی چشمه به شمار آورد که بر روی هم "چشمه خدای مقدس" می شود و از آنجا که اکثر چشمه ها و برکه ها به الهه آناهیتا، فرشته پاکی و آبهای روان مربوط بوده اند، دادن عنوان "چشمه مقدس" به سرزمینی که معبدی از ناهید در آن وجود داشته بی اساس به نظر نمی رسد.

شهرستان آبیک

تاریخچه شهرستان آبیک
شهرستان آبیک با وسعتی بالغ بر 1534 کیلومتر مربع در 50 کیلومتری شرق شهر قزوین و در 90 کیلومتری غرب تهران قرار دارد. این شهرستان دارای دو شهر به نام های آبیک و خاکعلی، دو بخش، پنج دهستان و شصت و هشت روستا می باشد و در کنار دو جاده ترانزیتی مهم کشور قرار دارد. از جاذبه های طبیعی آبیک می توان به منطقه فشگلدره، روستای زرگر با زبان رومانلو، منطقه زیبا و ییلاقی زیاران، مسیر رودخانه بهجت آباد، روستاهای آتانک، کهوان، حاجی آباد، دارالسرور و روستاهای پلکانی وندر و توداران اشاره نمود. از آثار تاریخی و ابنیه شاخص این منطقه می توان به امام زاده ابراهیم (ع) در روستای ابراهیم آباد، مقبره رئیس المجاهدین در جاده ترانزیت قدیم، امام زاده احمد و محمود روستای قشلاق ، امام زاده علی شکرناب (ع)، کافر قلعه، امام زاده سبزه پوش، حمام و آب انبار ابراهیم آباد بخش بشاریات، حمام و آب انبار خاکشان و گرمابه تاریخی زیاران اشاره نمود. که غالب آنها دارای شماره ثبت ملی می باشند. از آئین ها و مراسم سنتی منطقه می توان به آئین مافی صبح روز عاشورا در روستای زیاران و مراسم طشت گذاری که در آغاز ماه محرم برگزار می گردد اشاره داشت. از بازی های بومی و محلی رایج در منطقه می توان به بازی حمام حمام و مراسم سنتی هالای و دبو دبو اشاره نمود. جاجیم بافی، سبد بافی، گلیم بافی و قلاب بافی از دیگر هنرهای سنتی این منطقه می باشد

نگاهی اجمالی به شهرستان آبیک :

شهرستان آبیک با مساحتی بالغ بر 1302 کیلومتر مربع دارای دو بخش، دوشهر، 5 دهستان، 56 دهیاری فعال ، 126 آبادی است ودر حال حاضر جمعیتی حدود 98000 نفر را که 58000نفر آنان در شهرها و 40000 آنها در روستاها ساکنندرا در خود جای داده است.

این شهرستان با تقدیم 250 شهید به انقلاب اسلامی یکی از مستعدترین مناطق کشور از لحاظ کشاورزی ، صنعتی ، دامداری ومرغداری به شمار می آید. قرار گیری شهرستان در مجاورت کریدور شرق به غرب کشور(آزادراه تهران تبریز) ، راه آهن تهران تبریز ومتروی در حال احداث هشتگرد - محمدیه ویژگی خاصی به این شهرستان بخشیده است. استقرار یک شهرک دانشگاهی با 19 واحد دانشگاهی ومرکزآموزش عالی در حال احداث شرایط منحصر به فردی را در سطح کشور ازاین حیث دراین شهرستان به وجود آورده است .در حال حاضر نیز 6 واحد دانشگاهی ومرکز آموزش عالی در این شهرستان مشغول تربیت قریب به 8000تن از جوانان کشوردر رشته های علوم پایه ، فنی ومهندسی وسایر رشته های دانشگاهی است .

از لحاظ پتانسیلهای صنعتی نیز این شهرستان دارای توانمندیهای بسیار مناسبی است به طوری که در حال حاضر یک شهرک صنعتی فعال ، یک شهرک صنعتی در حال واگذاری ویک ناحیه صنعتی در حال مطالعات مکانیابی است .

این شهرستان در نقطه مرزی بین استان قزوین و استان البرز و همچنین محل اتصال استانهای غرب به شرق کشور قرارگرفته و به دلیل ممنوعیت احداث واحدهای صنعتی در شعاع 120 کیلومتری تهران و نزدیک بودن شهرستان به پایتخت و قرار گرفتن در مسیر آزادراه کرج قزوین ونزدیکی به بازار مصرف 20 میلیونی استانهای تهران ،البرز وقزوین از امکانات مناسبی زیربنایی برخوردار می باشد . هم چنین وجود نیروی کار فراوان . موقعیتی فراهم نموده تا سرمایه گذاران رغبت بیشتری به سرمایه گذاری در این شهرستان داشته باشند و این گونه زیرساختها و شرایط باعث شده است که تعداد 240 واحد صنعتی مشغول فعالیت ( با مجموع سرمایه گذاری 7248683064 میلیون ریال) موجبات اشتغال 9540 نفر را فراهم نمایند و تعداد 502 طرح در این شهرستان در حال احداث ( با مجموع سرمایه گذاری 4093378303 میلیون ریال)می باشد که با تکمیل این طرحها تعداد 26538 نفر دیگر نیزمشغول به کار خواهند شد.

کل اراضی شهرستان اعم از آبی، دیم و آیش 127500 هکتار برآورد گردیده است که از این میزان سالانه حدود 37000 هکتار به کشت محصولات زراعی به صورت آبی و 3000 هکتار به صورت دیم و 3500 هکتار باغ که شامل 3000 هکتار بارور و 500 هکتار نهال می باشد اختصاص می یابد.

در سال حدود 500 هزار تن محصولات زراعی در شهرستان تولید می شود که محصول استراتژیک گندم با سطح زیرکشت 17000 هکتار و پس از آن ذرت با 10000 هکتار بیشترین سطح زیر کشت را دارا می باشند. جو با 3000 هکتار و کلزا با 2000 هکتار در رده های بعدی قرار دارند.

شهرستان آبیک یکی از قطبهای قوی دامپروری و مرغداری کشور و استان قزوین می باشد. تولید روزانه شیر شهرستان 207 تن بوده که این مقدار 4/21درصد تولید شیر استان قزوین را شامل می شود.

این شهرستان با توجه به دارا بودن تعداد بالای مرغداریها صنعتی حجم بالایی از تولید تخم مرغ، جوجه یکروزه و گوشت مرغ استان و کشور را به خود اختصاص داده است. در این خصوص می توان به تولید روزانه 000/000/2 عدد تخم مرغ که 75 درصد تولید تخم مرغ استان و 8 درصد تولید تخم مرغ کشور را شامل می شود اشاره کرد. میزان تولید گوشت مرغ شهرستان نیز در سال حدود 5000 تن می باشد.

شهرستان البرز

معرفی شهرستان البرز

شهرستان البرز با مساحت 481 کیلومتر مربع در سال 83 بعنوان چهارمین شهرستان استان قزوین تشکیل گردید . شهرصنعتی البرز در دهه چهل در راستای تحولات صنعتی کشور تاسیس و ایجاد پایگاه های تولیدی در نقاط مختلف آن نقطه عطفی در تاریخ حیات منطقه بود،که موجب بروز تحولات بسیاری گردید . سیل مهاجرت و جمعیت جویای کار ،بافت جمعیتی ، فرهنگی ، اقتصادی و حتی سیاسی منطقه را متحول نمود . دامنه مهاجرت پذیری شهرستان بر اساس آمارهای موجود متناسب با دوره های رکود یا رونق اقتصادی منطقه متغییر بوده اما در مجموع این شاخص در شهرستان البرز همواره عدد بالایی را نسبت به سایر نقاط کشور نشان داده است.

توانمندیهای شهرستان البرز

شهرصنعتی البرز در دهه چهل در راستای تحولات صنعتی کشور تاسیس و ایجاد پایگاه های تولیدی در نقاط مختلف آن نقطه عطفی در تاریخ حیات منطقه بود،که موجب بروز تحولات بسیاری گردید .

شهرستان آوج

معرفی کلی شهرستان

شهرستان آوج شهرستان آوج یکی از شهرستان‌های استان قزوین، و به مرکزیت شهر آوج می‌باشد. این شهرستان با مساحت ۲۷۷۶ کیلومترمربع در طول جغرافیایی 6 و ۴۹ تا 45 و ۴۹ شرقی و عرض جغرافیایی 25و ۳۵ تا 47و ۳۵ شمالی قرار دارد.مرکز شهرستان شهر آوج در فاصله ۱۲۵ کیلومتری قزوین و ۱۱۵ کیلومتری شهر همدان در منطقه‌ای کاملاً کوهستانی واقع شده‌است که این امر باعث گردیده که دارای تابستان‌های بسیار خنک و زمستان‌های پر برفی باشد. جمعیت ساکن در این شهرستان در حدود چهل و پنج هزار نفر می‌باشد.مکان‌های دیدنی فراوانی در این شهرستان وجود دارد که از جمله مهمترین آنها می‌توان به برج‌های دوگانه خرقان واقع در روستای حصار ولیعصر، کاروانسرای شاه عباسی آوج، آبگرم معدنی شهر آبگرم، چشمه علی در روستای ارتش آباد، درخت کهنسال روستای پروان، آبشار شاه دره آوج، آبشار روستای منصور، غار قلعه کرد، امامزاده‌های روستای کلنجین، کوه بلند آق داغ، طبیعت روستای مشانه، روستاهای دیدنی کامشکان، اسماعیل‌آباد، نیریج، شهیدآباد، قهوج، هرائین، قرخ بلاغ (چهل چشمه)، توآباد، منصور، امامزاده علاالدین، چنگوره و... نام برد.این شهرستان با شهرستان‌های تاکستان و بوئین زهرا وبا استان‌های زنجان، همدان، و مرکزی همسایه می‌باشد. محصولات مهم در این شهرستان انواع سیب، انواع هلو، زردآلو، گردو، بادام، گندم، گوجه فرنگی و... می‌باشد. این شهرستان دارای دو بخش به نام‌های آوج و آبگرم است. همچنین دهستان‌های شهید آباد، خرقان غربی و حصار ولیعصر در بخش آوج و دهستان خرقان شرقی در بخش آبگرم این شهرستان قرار دارد.

ویژگی های شهرستان به تفکیک موضوع

شهرستان آوج شهرستان آوج یکی از شهرستان‌های استان قزوین، و به مرکزیت شهر آوج می‌باشد. این شهرستان با مساحت ۲۷۷۶ کیلومترمربع در طول جغرافیایی 6 و ۴۹ تا 45 و ۴۹ شرقی و عرض جغرافیایی 25و ۳۵ تا 47و ۳۵ شمالی قرار دارد.مرکز شهرستان شهر آوج در فاصله ۱۲۵ کیلومتری قزوین و ۱۱۵ کیلومتری شهر همدان در منطقه‌ای کاملاً کوهستانی واقع شده‌است که این امر باعث گردیده که دارای تابستان‌های بسیار خنک و زمستان‌های پر برفی باشد. جمعیت ساکن در این شهرستان در حدود چهل و پنج هزار نفر می‌باشد.مکان‌های دیدنی فراوانی در این شهرستان وجود دارد که از جمله مهمترین آنها می‌توان به برج‌های دوگانه خرقان واقع در روستای حصار ولیعصر، کاروانسرای شاه عباسی آوج، آبگرم معدنی شهر آبگرم، چشمه علی در روستای ارتش آباد، درخت کهنسال روستای پروان، آبشار شاه دره آوج، آبشار روستای منصور، غار قلعه کرد، امامزاده‌های روستای کلنجین، کوه بلند آق داغ، طبیعت روستای مشانه، روستاهای دیدنی کامشکان، اسماعیل‌آباد، نیریج، شهیدآباد، قهوج، هرائین، قرخ بلاغ (چهل چشمه)، توآباد، منصور، امامزاده علاالدین، چنگوره و... نام برد.این شهرستان با شهرستان‌های تاکستان و بوئین زهرا وبا استان‌های زنجان، همدان، و مرکزی همسایه می‌باشد. محصولات مهم در این شهرستان انواع سیب، انواع هلو، زردآلو، گردو، بادام، گندم، گوجه فرنگی و... می‌باشد. این شهرستان دارای دو بخش به نام‌های آوج و آبگرم است. همچنین دهستان‌های شهید آباد، خرقان غربی و حصار ولیعصر در بخش آوج و دهستان خرقان شرقی در بخش آبگرم این شهرستان قرار دارد.

تقسیمات کشوری شهرستان آوج

بخش مرکزی

دهستان حصار ولیعصر

دهستان نیرج

دهستان شهیدآباد

بخش آبگرم

دهستان کلنجین

شهرها: آوج و آبگرم

جمعیت:

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان آوج در سال ۱۳90 برابر با 43580 نفر بوده‌است.

پیشینه تاریخی

در مورد سابقه تاریخی این منطقه روایات متعدد و آثار باستانی و تپه‌های باستانی گوناگونی در اقصی نقاط وجود دارد، که هر کدام علاوه بر روایات مختلف شاهدان عینی می‌باشند و برخی از روایات سابقه تاریخی این منطقه رابه دوران مادها (۷۰۸ قبل از میلاد) می‌رساند وهمجنین ساسانیان نیز این منطقه دارای موقعیت ممتای بوده است و در نهایت در سال ۲۴۱ه. ق به قزوین ملحق می‌شود. از سیر و تحول تاریخی آوج که به آن خرقان گفته می‌شود، اطلاعات دقیق ومعتبری در دست نیست لیکن درمورد منطقه روایات متعددی وجود دارد که برخی از آنها قدمت این ناحیه را به دوران ماد می‌رساند. در گیریهایی که بین آشوریها و مادها بوجود آمد عده زیادی از مادها کشته شدند ولی مادها دست از مقابله بر نداشتند ودر بازگشت راه را بر قوای آشور درمنطقه کوهستانی میان قزوین و همدان بستند ولی مادها از آشوریها ضرات شدیدی خوردند که محل کوهستانی درگیری این دو قوم در کوهستانهای آوج بوده است.

خرقان ناحیه‌ای بوده حد فاصل بین قزوین و همدان وری وچنانچه گذشت همواره بین حکام همدان و قزوین بر سر تصرف آن کشمکش بوده و لیکن غالبا جزء سرزمین قزوین محسوب می شده است. در کتب تاریخی که از فتح ناحیه همدان و قزوین در موقع حمله اعراب یاد می‌کنند به اسامی نقاطی چون دشتبی، قاقازان و خرقان برخورد می‌کنیم که نشان می‌دهد این نواحی قبل از حمله اعراب به ایران دارای موقعیت ممتازی بوده است.با انتخاب سلطانیه بعنوان پایتخت در زمان سلجوقیان و ایلخانان این محل بصورت شبکه راه‌ها درآمد و برخی از مسیرها تغییریافت، چنانچه از حلوان راهی به همدان می‌آمد وازآنجا به سلطانیه می‌رفت. شاهراه همدان به سلطانیه در زمان مغول ساخته شد. شاهراه مزبور بجای آنکه از طریق ساوه به ری برود مستقیما بطرف شمال و از راه درگزین وخرقان به سلطانیه می‌رفت و بنابر این از هیچ یک از شهرهای بزرگ عبور نمی‌کرد.

راه شرقی از سلطانیه به صائین قلعه (قهود سابق) ابهر و خرقان می رفته و در خرقان راه دو شعبه می‌شد. یکی از کوههای خرقان گذشته و در رزن به راه ری-ساوه متصل می گشته و دیگری از طرف اشتهارد به تهران و ری و از آنجا به خراسان می رفته است. با توجه به آثار چشمگیر و ارزنده معماری مربوط به قرن پنجم دراین ناحیه می‌توان گفت که در زمان سلجوقیان نیز منطقه مزبور دارای موقعیت ممتاز بوده است از اهمیت این ناحیه با توجه به موقعیت خاص آن که در مسیر راه قزوین همدان قرار داشته در دوران‌های بعد نیز کاسته نشد چنانکه وجود کاروانسرای شاه عباسی در آوج دال بر این مدعا می‌باشد.

در دوران سلجو قیان و ایلخانان که کشمکشهای مذهبی وجود داشت، این منطقه یکی از مراکز مهم شیعه نشین بوده است و مدرسه علیشاهی (در قرن پنجم هجری) شهر آوج مرکز تجمع علما و فضلا بوده که دانشمندانی همچون سید تاج‌الدین آوجی را پروانده است که در دستگاه الجایتو مقام صدارت را داشته وباعث شد تا شاه مذکور مذهب شیعه را بپذیرد.

ناحیه کوهستانی پهناوری که یونانیان آنرا مدیا (madia) می‌گفتند و از باختر به جلگه‌های بین‌النهرین و از خاور به کویر بزرگ ایران محدود می‌شد نزد جغرافی نویسان عرب به نام ایالت جبال معروف بوده که آوج نیز تحت عنوان خرقانین و آوه شمالی جزء ایالت جبال محسوب می شده و آوج جزء نواحی شمالی همدان بنام ولایت خرقان بوده است.

ناحیت اعلم همان است میان همدان و زنجان و خرقان که غالبا خرقانین خوانده می‌شود این ناحیه اعلم مشتمل بر چندین دهکده است که حمداله مستوفی سیاهه آنها را ذکر نموده و شهر عمده آن را آوه یا به آبه همدان می‌باشد. تا میان آن و آوه ساوه اشتباه نشود این آوه شمالی را بصورت آوا نیز ثبت شد. یاقوت حموی و مقدسی نیز در قرن چهارم بدان اشاره کرده‌اند.

حمدالله مستوفی در نزهة القلوب می‌نویسد:

خرقانین ولایتی است چهل پاره دیهٔ است واز اقلیم چهار هوایش به سردی مایل است و آبش از چشمه‌ها که از آن کوهها بر می‌خیزد.

مواضع آبه (آوه یا آوج) اردان (اروان) گلچین (کلنجین) و طشکری (طبلشکین) و سیف آباد که معظمات قرای آن و حقوق دیوانی آن نه هزار و پانصد دینار است و آوه (آوج) به عنوان شهری یاد می‌کند که در عهد او دارای بارو بوده است.

ناحیت خرقان به جهت مو قعیت طبیعی خود غالبا بصورت ییلاقی و اردوگاه نظامی مورد استفاده حکام قرار می‌گرفت چنانچه در وقایع سال ۸۷۱ هجری می‌خوانیم میرزا مظفرالدین جهانشاه پادشاه ترکان برای اجتماع، سردران به بلاد آذربایجان و عراق فرستاد و بنا بر فرمان محمد میرزا از اصفهان و سایر امرا و تیول داران با خود فراوان به اردوی همایونی ملحق شدند. پادشاه جهانشاه احشام تراکمه را کوچانیده واز ییلاق خرقان با عظمت و شوکت تمام به جانب بغداد نهضت نمود.

در وقایع سنه ۹۱۶ آمده است که شاه اسماعیل صفوی در این سال در خرقان تجهیز لشکر نموده وبه قصد سرکوبی حکام اوزبکیه به سوی خراسان رهسپار شد. و شمار لشکریانی که در این منطقه به لشکریان شاه اسماعیل اضافه می‌شود بالغ بر ۱۰۰۰نفر بوده است.

در دوره قاجاریه با بر گزیده شدن تهران بعنوان پایتخت و تغییراتی که در زمینه واحدهای وابسته به قزوین بوجود آمد. برخی از آنها از سرزمین مزبور جدا گشته واز نظر سازمان تشکیلاتی مملکتی جزء خاک تهران گردیدند. وبرخی از دیگر، چون ابهر و قسمتی از خرقان ضمیمه خمسه و زنجان شدند. ناحیه خرقان اصولا در منطقهٔ کوهستانی واقع شده و ارتفاعات آن به نواحی کوهستانی ایران مرکزی متصل می‌شوند.

کاروانسرای شاه عباسی آوج

این کاروانسرا در مرکز شهر آوج و در مسیر قزوین-همدان قرار گرفته، کاروانسرای مذکور دارای طرح مستطیلی شکل است که گوشه‌های آن به چهار ضلع کوچک ۷۰/۳ متری تبدیل یافته و در واقع طرح کاروانسرا به صورت هشت ضلعی درآمده که دو ضلع بلندتر آن ۲۰/۲۶ متر و پهنای آن ۷۰/۲۵ متر است. در بالی درب ورودی کاروانسرا کتیبه‌ای به خط نستعلیق بر روی یک قطعه سنگی مرمر به شرح زیر کنده کاری شده است.

در زمان جلوس شاه صفی               آن شاه با وقار شه پاک نهاد

شهریاری که در اوان جلوس                        در جهان داد عدل و داد

از خراسان کشید یک دست                         زپای دوی برید از بغداد

یکی سالیان دولت او                       که ابولقاسم امام اوست نجاز

ابو علیست درجهان مشهور              خانه زاوند چونکه از اجداد

این بنا را بهر فرساخت                    که خدایش همیشه خیر دهاد

تاریخ این خجسته بنا                     هاتف این غنیم بشارت داد

که بنای این رباط نکو                    جای خود در جهان نمود آباد

با توجه به کتیبه مشاهده می‌گردد که کاروانسرای آوج در زمان سلطنت شاه صفی و در سال ۱۰۴۰ه. ق ساخته شده است.

برج‌های دوگانه خرقان

این برج‌ها در سمت جنوب غربی استان قزوین و در غرب شهر آبگرم ودر نزدیکی روستای حصار واقع شده و دو آرامگاه مربوط به دوره سلجوقیان می‌باشد. برج اولی یا شرقی ۲۶ سال قدیمی تر از برج غربی است وپلانی هشت ضلعی داشته که ضلع آن طرحهای متنوع آجری نقش گردیده است. و با ستونهای مدوّر نگهدارنده و روپوش تزیین آجری پلکان منتهی به بام طرح هندسی که بالای هر ضلع شکل خاصی دارد. ارتفاع این آرامگاه در حدود۱۵ متر و قطر بنا حدود ۱۱ متر می‌باشد. یک حاشیه کتیبه باریک به خط کوفی که آیاتی از قران کریم (لو انزلنا) در بر دارد و کتیبه مذکر سال بنا را ۴۶۰ هجری قمری معرفی می‌کند که یکی از چشم گیر ترین و زیبا ترین آثار معماری این دوره است.

برج دوم قریب به ۳۰متر از برج اول فاصله داشته و از نظر شکل تقریبا هم اندازه برج اول است. واین برج ۵۵ سانتیمتر بزگتر از برج اولی می‌باشد این بنا نیز دارای گنبد دوپوش ویک پلکان منتهی به فضای بین دو پوشش است و شیوه آجرکاری بدیعی دارد که بعدا در گنجه سرخ مراغه و بناهای دیگر تقلید شده است و علاوه بر آیات (لو انزلناه) آیه مبارکه (افحسبتم انّما خلقناکم) نقش بسته و بقعه یک محراب با تزیینات آجری دارد.

متن کتیبه‌های دو بنا حاکی از آنست که معماران آنها از اهالی زنجان و برادر یا پدر و پسر بوده‌اند. نام معمار برج اول معمار محمد .... زنجانی و نام معمار برج دوم ابومعالی محمد بن... زنجانی می‌باشد.

معروف است (بنا به قولی) که دو امامزاده خواهر و برادر به نام‌های محمد بن موسی الکاظم و حدیده خاتون بنت موسی الکاظم در آن جا می‌باشد. کتیبه این برج تاریخ ۴۸۶ هجری قمری را برخود دارد. برجهای آرامگاهی خرقان با بیش از ۵۰ طرح آجری جزء شاهکارهای معماری ایران بشمار می‌روند.

زمین‌شناسی منطقه آوج

صفحه آوج در شمال غربی ایران بوسیله طول جغرافیایی ۳۰ و ۴۹ تا ۴۹ شرقی و عرض جغرافیایی ۳۰ و ۳۶ تا ۳۵ شمالی واقع شده است. و در حد بین زون ایران مرکزی و زون سنندج سیرجان واقع شده است و دارای دو بخش زمین‌شناسی مختلف می‌باشد در شمال زون آبگرم که به ایران مرکزی مربوط می‌شود و در جنوب زون رزن که قسمتی از زون سنندجسیرجان را تشکیل می‌دهد.

در این منطقه سنگ‌های پرکامبرین تا تریاس فوقانی رخنمون پیدا نکرده‌اند و اسلیت‌های دگرگونی تریاس فوقانیژوراسیک، سنگ آهک و شیل اندکلی دگرگون شده کرتاسه و توالی غیر دگرگونه‌ای از ترشیاری تا عهد حاضر از مشخصات این ناحیه می‌باشد. سنگ‌های آتشفشانی در ائوسن و الیگو- میوسن مشاهده می‌شوند و فعالیت پلوتونیک به صورت محدود با سن فوقانی وجود دارد.

در زون آبگرم سنگهای پرکامبرین تا حال (کواترنری) وجود دارد اما بوسیله چندین نفوذ چینه شناسی مشخص قطع شده است از مشخصات این زون وجود سنگ‌های دگرگونی ضعف پرکامبرین و سنگ‌های غیردگرگونی پالئوزوئیک تا ترشیاری می‌باشد. دو زون آبگرم و رزن در منطقه آوج توسط گسل آوج از هم مجزا می‌شوند که این گسل دارای امتداد SE-NW (جنوب شرقی به شمال غربی) می‌باشد و زمین‌شناسی ناحیه بویژه، رخساره‌های مزوزوئیک و ترشیاری زیرین و ماگماتیسم را کنترل می‌کند. سازند قرمز بالایی که مرکز از سنگهای کنگلومرا (کنگلومرای بی آب) لایه‌های قرمز و آوج، مارن و ماسه سنگ و نمک و ژیپس است که نقش اصلی را در تغییر کیفیت آبهای سطحی از جمله رود آوج در نزدیکی پل اروان دارد.

بیشترین وسعت منطقه آوج را نهشته‌های کواترنری (نهشته‌های رسوبی قاره‌ای) تشکیل می‌دهد و شامل تراس‌ها و آبرفت‌ها می‌باشد و این مناطق بعلت نفوذ پذیری خاص آنها دارای سفره‌های آب زیرزمینی بوده و مهمترین مکان جهت استقرار روستاهای منطقه و فعالیت‌های کشاورزی می‌باشند.

ویژگی‌های اقلیمی

وابستگی مستقیم منابع آب به بارش و پدیده‌های ژئومرفولوژی که رابطه مستقیمی با آب و هوا دارند ما را ملزم می‌کند که قبل از بررسی مسائل ابتدا وضعیت اقلیمی منطقه مورد مطالعه را بررسی کنیم. عوامل مختلفی بر اقلیم منطقه آوج تاثیر می‌گذارند که این عوامل عبارتند از: عوامل سیاره‌ای (گردش عمومی جو) و عوامل محلی، عوامل سیاره‌ای که کلی بوده هم کشور ما ایران و منطقه مورد مطالعه را تحت تاثیر قرار می‌دهد و شامل پر فشار سیبری که موجب کاهش دما و در اکثر مواقع از اوایل پاییز منطقه آوج را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. و پر فشار جنب حاره‌ای که در دوره گرم سال باعث افزایش دما و ایجاد هوای پایدار که از اردیبهشت ماه تا شهریور ماه منطقه آوج را در بر می‌گیرد. بادهای غربی که مهمترین عامل آب و هوای در دوره سرد بدنبال پسروی رود باد جنب حاره‌ای در منطقه آوج محسوب می‌شوند و کم فشار مدیترانه‌ای که بهمراه بادهای غربی موجب ریزش بارشهای جوی در فصول پائیز و زمستان می‌شود.

عواملی محلی که ناشی که از موقعیت جغرافیایی منطقه و ویژگی توپوگرافی منطقه می‌باشند. و بعلت قرار گرفتن در عرض جغرافیایی بالا (۳۰ و ۳۶ تا ۳۵) نسبت به مناطق جنوبی کور روزهای ابرناکی بالاتری برخوردار می‌باشد و موجب دریافت انرژی کمتری در فصول سرد سال می‌شود. و بخاطر ارتفاع زیاد منطقه (۲۸۹۴- ۱۵۰۰ متر) جو زمین ضخامت کمتری دارید و خارج شدن آسان انرژی موج بلند زمین موجب تغییرات روزانه ماهانه دما (۳/۲۵ تا ۷/۹-) درجه سانتیگراد بین قسمت‌های مختلف منطقه می‌شود. و ریزش بارش‌های جوی در فصل سرد در اکثر قسمت‌های منطقه بصورت برف می‌شود و این بارش‌ها نقش اساسی را در ایجاد روانابهای سطحی و تامین ابهای زیرزمینی منطقه دارد.

از نظر رژیم بارندگی سالانه میزان بارندگی میانگین سالانه منطقه در طول دوره آماری ۳۱ ساله نزدیک به ۳۶۰ میلی‌متر می‌باشد. که با افزایش ارتفاع میزان بارندگی سالانه نیز افزایش می‌یابد. و میانگین حداکثر بارندگی ۲۴ ساعته منطقه آوج ۱۵/۲۹ میلی‌متر است که با افزایش ارتفاع میانگین حداکثر بارندگی ۲۴ ساعته نیز افزایش می‌یابد و احتمال وقوع حداکثر بارش ۲۴ ساعته به ترتیب ماه‌های اسفند، فروردین، آذر و بهمن بیشتر از سایر ماههاست.

بیشترین مقدار تغییرات بارندگی در کل منطقه در شهریورماه و کمترین مقدار آن در بهمن ماه، مشاهده می‌شود. از نظر رژیم فصلی بیشترین مقدار بارش فصلی در منطقه اوج به ترتیب فصل زمستان، بهار و پائیز و کمترین مقدار آن در فصل تابستان می‌باشد.

میانگین وزنی بارش در منطقه آوج ۳۶۰ میلی‌متر می‌باشد و حجم آب ناشی از بارش در طی یکسال بطور میانگین ۸/۳۳۲ میلیون متر مکعب می‌باشد.

مطالعه دمای منطقه آوج نشان می‌دهد که روند تغییرات دمای ماهانه بین قسمتهای مختلف منطقه از شمال به جنوب و با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد. روند کاهشی دما در اکثر ایستگاه‌های موجود در منطقه آوج از مرداد ماه شروع شده و در دیماه به کمترین مقدار و بعد از آن روند افزایشی دما شروع شده و در تیرماه به بالاترین حد خود می‌رسد و گرمترین ماههای سال تیر و مرداد و سردترین ماهها سال دی و بهمن می‌باشد. در منطقه اوج خط برف (همدمای صفر درجه) در ماههای آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند در داخل منطقه مشاهده می‌شود. و از نظر رطوبت نسبی بیشترین مقدار رطوبت نسبت در منطقه آوج در بهمن ماه و کمترین مقدار آن در تیر، مرداد و شهریور ماه می‌باشد.

مطالعه تبخیر و تعرق در منطقه آوج با روش‌های مختلف از جمله بلانی کریدل، ترنت وایت و پنمن انجام گرفت. میزان تبخیر و تعرق در یک حوضه در میزان رواناب آن تاثیر می‌گذارد زیرا مقدار تبخیر و تعرق در واقع بخشی از بارش است که از دسترس خارج می‌شود. و زمان وقوع حداکثر میزان تبخیر با زمان وقوع بارندگی با هم مطابقت ندارند و زمانیکه که بارندگی زیاد صورت می‌گیرد یعنی ماه‌های بهمن، اسفند و فروردین میزان تبخیر و نیز تقریبا در کمترین حد ماهانه خود قرار گیرد. و حجم آب سالانه خروجی از منطقه از طریق تبخیر و تعرق نیز تقریبا در کمترین حد ماهانه خود قرار می‌گیرد. و حجم آب سالانه خروجی از منطقه از طریق تبخیر ۶/۴۰ میلیون متر مکعب می‌باشد.

فصل هیدرولوژی

دبی میانگین ماهانه رودهای آوج و کلنجین در اردیبهشت، فروردین و اسفندماه به ترتیب با میانگین ۴۴، ۱۶ ،۵/۹ متر مکعب در ثانبه پر آب ترین و مرداد، شهریور، تیر به ترتیب با میانگین ۲۷/۰ ،۳۴ و ۴۳/۰ متر مکعب در ثانیه کم آبترین ماه‌های سال در منطقه آوج می‌باشد. و روند تغییرات دبی میانگین ماهانه تابع روند تغییرات بارندگی ماهانه منطقه است و میزان رواناب سطحی رودخانه‌ها با میزان بارندگی رابطه مستقیمی دارد. روند افزایشی مقدار دبی میانگین ماهانه از شهریور ماه شروع شده و تا آبانماه ادامه پیدا می‌کند و در دیماه این روند قدری کند شده و بعد از آن سیر صعودی ادامه پیدا می‌کند و علت کندی در روند صعودی دبی رودخانه‌ها وقوع یخبندان شدید در حوضه و در نتیجه کم شدن رواناب سطحی است. از بهمن ماه تا اواخر اردیبهشت ماه بخاطر ذوب برف‌ها شدیدتر می‌شود. و بالاترین دبی در اردیبهشت ماه و کمترین مقدار آن در مرداد ماه می‌باشد.

حداکثر دبی سالانه رودهای آوج و کلنجین در طی دوره آماری ۳۱ ساله ۱۵/۷۰ متر مکعب بر ثانیه و کمترین مقدار آن ۶/۷ متر مکعب در ثانیه می‌باشد.

حداکثر دبی لحظه‌ای رودهای آوج و کلنجین در طی دوره اماری ۴۰۰ متر مکعب در ثانیه و کمترین مقدار ۴/۳۰ متر مکعب در ثانیه است. حداکثر دبی لحظه‌ای در ماه‌های دی و بهمن به علت استقرار پر فشار سیبری و کاهش درجه حرارت در مرداد و شهریور به علت قطع بارندگی بوقوع نپیوسته است یعنی احتمال وقوع رواناب‌های شدید در این ماهها خیلی کم است.

هیدروگراف‌های مصنوعی رودهای آوج و کلنجین نشان می‌دهد که مدت زمانیکه طول می‌کشد تا رودخانه به دبی اوج برسد خیلی کمتر از مدت زمانی است که طول می‌کشد دبی او ج به دبی پایه برسد. بطور میانگین در ماه اسفند ۷/۲۲ متر مکعب و در فروردین ماه ۸/۹ متر مکعب از حجم جاری شده در رودهای اوج و کلنجین در یک ثانیه ناشی از ذوب برف است و این در حالی است که اگر بارش باران در منطقه در این ماهها صورت بگیرد. حجم رواناب تولید شده قابل ملاحظه خواهد بود.

زمان تمرکز حوضه رود آوج ۳۴/۱۰ ساعت و حوضه رود کلنجین ۷/۹ ساعت می‌باشد. حجم آورد سالیانه رودهای اوج و کلنجین در طی دوره آماری ۳۲ ساله بیشترین مقدار ۲/۳۵۳ میلیون متر مکعب و کمترین مقدار ۳/۴۷ میلیون متر مکعب می‌باشد.

ژئومرفولوژی

بر اساس تقسیم بندی ناهمواری‌های ایران توسط نبوی و اشتوکلین منطقه آوج در واحد ایران مرکزی قرار گرفته است. خصوصیات و ویژگی‌های ژئومرفولوژیکی یکی حوضه اثر تعیین کننده‌ای بر خصوصیات هیدرولوژیکی، و رژیم آبی از جمله شدت و ضعف رواناب سطحی دارد.

مساحت کل منطقه آوج (حوضه آبخیز رودهای آوج و کلنجین) ۹۲۳ کیلومتر مربع، حوضه آبخیز رود آوج ۵/۳۵۰ کیلومتر و حوضه آبخیز رود کلنجین ۵/۵۷۲ کیلومتر مربع می‌باشد.

به منظور دستیابی به اشکال حوضه ابخیز رودهای آوج و کلنجین از روشها و ضرایب مختلفی استفاده شده است از جمله ضریب گراویلیوس که مقدار آن در حوضه آبخیز رود آوج ۶۲/۱، حوضه آبخیز رودخانه کلنجین ۳۲/۱ و کل کل حوضه۲/۱می‌باشد و بنابراین شکل حوضه‌ها از شکل دایره دور بوده و جزء حوضه‌های پهن می‌باشند.

با توجه به نقشه شیب منطقه آوج، شیب متوسط وزنی حوضه‌های آبخیز رودهای آوج و کلنجین ۴/۱۳ درصد و حوضه رود آوج ۷/۲۹ درصد و حوضه رود کلنجین ۸/۳۸ درصد که نشان بالای ضریب سیل خیزی منطقه می‌باشد و این امر ناشی از کوهستانی بودن منطقه می‌باشد.

ارتفاع میانگین حوضه آبخیز رودهای آوج و کلنجین (منطقه آوج) ۲۲۷ کیلومتر، حوضه رود آوج ۱۰۸ کیلومتر وحوضه رود کلنجین ۱۱۳ کیلومتر می‌باشد.

وجود گسلهای آوج و حسن‌آباد و گسل‌های فرعی آنها موجب شده است که اکثر شبکه‌های آبراهه، در حوضه رودهای آوج و کلنجین مستطیلی می‌باشد.

نسبت انشعاب حوضه رود آوج ۷/۳، حوضه رود کلنجین هم ۷/۳ می‌باشد که هیدروگراف سیل آن دارای نقطه اوج بالاتری است چون نسبت انشعاب کمتر در حوضه‌ها بیانگر وجود شاخه‌های کمتر است.

از نظر تراکم آبراهه‌های در منطقه آوج (حوضه ابخیز رودهای آوج و کلنجین) ۳۴/۲ کیلومتر در کیلومتر مربع و در حوضه رود آوج ۷/۲ و حوضه رود کلنجین ۲ کیلومتر در کیلومتر مربع می‌باشد. تعداد زیادی تراکم آبراهه‌ای رود آوج دلیل بر ضعیف بودن سنگ بستر که بیشتر بصورت پادگانه آبرفتی و مارن، ماسه سنگ و کنگلو مرا می‌باشد در مقابل فرسایش است.

شیب میانگین رود آوج ۲۴/۲ درصد و رود کلنجین ۱۷/۲ درصد دارای شیب کمتر و در نتیجه فعالیت سیل خیزی کمتری دارند. و وجود درجه شیب نقش اساسی را در فرسایش خاک و در نتیجه کاهش نفوذ پذیری آب در خاک شده و بر میزان سفره‌های آب زیرزمینی تاثیر موثری دارد. ۷۶/۱۴ درصد کل مساحت منطقه آوج دارای شیب بالا (بالای ۳۰ درصد) ۴۲/۶۶ درصد دارای شیب متوسط (بین ۳۰ تا ۱۰ درصد) و ۸۲/۱۸ درصد از منطقه دارای شیب پائین (بین ۱۰-۰ درصد) است یعنی قسمت عمده منطقه از نظر سیل خیزی و ایجاد رواناب سطحی متوسط تا کمتر می‌باشد.

خاک و پوشش گیاهی

نقش خاک در روند هیدرولوژیکی یک رودخانه بسیار مهم می‌باشد. در خاک‌های نفوذپذیری قسمت عمده بارش در زمین نفوذ کرده و جریانهای زیر قشری و زیرزمینی را تقویت می‌کند. خاک‌های منطقه بیشتر دارای بیرون زدگی سنگی نسبتا زیاد، خاکهای کم عمق تا نیمه عمق سنگریزه دار در دامنه‌ها و دره‌های عمیق فرسایش یافته در بعضی قسمتهاست. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت در هنگام وقوع بارشهای سنگین ابتدا نفوذپذیری خاک زیاد بوده و رواناب سطحی تشکیل نمی‌شود اما چون خاکها عمق کمتری دارند سریعا اشباع شده و با توجه به بالا بودن شیب منطقه آوج جریانات سطحی در بعضی موارد ایجاد سیلاب می‌کند.

مقدار ضخامت خاک در دامنه‌های رود به شمال بیشتر از دامنه‌های رو به جنوب است و این امر نقش اساسی را نیز در میزان قابلیت نگهداری آب در خاک دارد. و در مناطق کوهستانی منطقه بعلت شیب دار بودن ووجود تشکیلات گچ و نمک، مارن و تشکیلات آذرین موجب شده از لحاظ نفوذ پذیری کم و تغیرات کیفیت آبهای سطحی و زیرزمینی از جمله شورشدن زیاد می‌باشد. در قسمت‌هایی که خاک‌های آبرفتی دوره کواترنری قرار دارد میزان آب زیرزمینی زیاد و میزان نفوذپذیر آب در خاک بالاست و در مناطقی که شیب زمین به گودیها منتهی می‌شود. موجب تشکیل خاک‌های هیدرومرفی (اشباع از آب) و با تلاقی و چشمه‌ها می‌گردد.

پوشش گیاهی سطح زمین یکی از عوامل مهم کنترل فرسایش خاک‌ها و تضعیف آن به شمار می‌رود. گیاهان متراکم بطور متوسط ۳۵ درصد بارندگی سالانه را در خود نگه می‌دارد. در دامنه‌ها رو به شمال منطقه بعلت برخورداری از پوشش گیاهی نسبتا بالا میزان نفوذ پذیری آب در خاک نیز نسبت به دامنه‌ها رو به جنوب بالا می‌باشد. عواملی از جمله شخم در جهت شیب، چرای زودرس، بوته کنی و چرای بیش از ظرفیت مراتع منطقه موجب ایجاد فرسایش کاهش نفوذ آب در خاک‌های منطقه آوج شده است.

تغذیه مصنوعی و کاربرد آن در کشاورزی

یکی از عمده ترین ویژگی‌های مطالعات طرحهای تغذیه مصنوعی. افزایش میزان تغذیه سفره آب زیر زمینی بطور مصنوعی است که بمنظور افزایش ذخیره آب و با روش‌های مختلف انجام می‌گیرد.

در منطقه آوج هدف از بررسی این موضوع: افزایش منابع بهینه‌سازی و رژیم بهره‌برداری، احیاء‌قناتها و چشمه‌ها و مهار سیلاب می‌باشد.

منابع اب جهت تغذیه شامل منابع تغذیه طبیعی و مصنوعی می‌باشد. منابع تغذیه آب طبیعی از طریق نزولات جوی حاصل می‌شود و منابع تغذیه آب به روش مصنوعی به کمک انسان ایجاد می‌شود. که از طریق سدهای مخزنی، بندها، استخرها. چاله و ابیاری امکانپذیر است.

با توجه به به بررسی‌های انجام شده در قسمت ویژگی‌های اقلیمی منطقه بهترین زمان برای استفاده از رواناب‌ها جهت تغذیه مصنوعی فصول پاییز، زمستان و بهار که میزان نزولات جوی بالا و میزان تبخیز نیز کم می‌باشد و همچنین نیاز کشاورزان به آب کم است. و با توجه به بررسیهای انجام شده مربوط به ویژگیهای به زمین‌شناسی و ژئومرفولوژی منطقه، بهترین مکان‌ها جهت تغذیه مصنوعی در پادگانه‌های ابرفتی دوره کواترنر و مناطقی که درجه شیب بین ۱۰-۰ درصد است می‌باشد در سایر موارد بعلت وجود سازندهای گچ و نمک موجب بهم خوردن کیفیت ابهای سطحی و زیرزمینی می‌شوند و تشکیلاتی با نفوذ پذیری از جمله تشکیلات مارن و کنلگلومرا و تشکیلات آذرین میزان نفوذ آب در خاک کم می‌باشد. و از نظر پوشش گیاهی و خاک، در مناطقی که دارای پوشش گیاهی مناسب و عمق خاک بیشتری می‌باشد امکان‌پذیر است.

شغل ۹۵ درصد ساکنان منطقه آوج را کشاورزی تشکیل می‌دهد و از کل اراضی کشاورزی این منطقه که ۸۳۶۲۸ هکتار می‌باشد در حدود ۲۳۹۹۷ هکتار آن اراضی آبی و ۵۹۶۳۱ هکتار آن اراضی دیمی می‌باشد. در حالیکه ۳۷۷۸۶ هکتار از اراضی منطقه بین سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۸ بخاطر خشکسالی و نبود آب رها شده‌اند.


 

* * * حمایت از کالای ایرانی * * *